CO Dedektörü Çaldığında Doğru Sıra

Karbon monoksit dedektörünün çalması, gaz kaçağı alarmından farklı bir durum. Ortamda tutuşabilir bir gaz birikmiş değil; zehirleyici bir gaz var. Bu fark, yapılacakların sırasını da değiştiriyor. İkisini karıştırmamak gerekiyor.

Neyi haber veriyor

Karbon monoksit, eksik yanmanın ürünü. Yeterli hava bulunmadığında veya baca gazı dışarı atılamadığında oluşuyor.

Kokusuz ve renksiz olduğu için burunla fark edilemiyor. Dedektör, bu boşluğu dolduran tek araç.

İlk yapılacak

Alarm çaldığında ilk iş pencereleri ve kapıları açmak, ortamı havalandırmak. Ardından evdeki herkes dışarı çıkarılıyor.

Gaz kaçağından farklı olarak burada elektrik düğmelerine dokunmak bir tutuşma riski yaratmıyor; ortamda tutuşabilir bir gaz birikimi yok.

Cihazları durdurmak

Yanma yapan bütün cihazlar durduruluyor: kombi, şofben, ocak ve varsa soba. Kaynak bunlardan biri.

Gaz vanası kapatılıyor. Bu, üretimi kaynağında durduruyor.

Kimin ne yaptığına bakmak

Evde baş ağrısı, bulantı, halsizlik veya baş dönmesi olan varsa öncelik onlarda. Bu kişiler temiz havaya çıkarılıyor.

Belirtiler devam ediyorsa acil sağlık hattı aranıyor. Zehirlenme, ciddiye alınması gereken bir durum.

Belirtileri tanımak

Erken belirtiler baş ağrısı, bulantı, halsizlik ve baş dönmesi olarak başlıyor. Bunlar başka nedenlerle karışabiliyor.

Ayırt edici işaret, belirtilerin evden çıkınca geçmesi ve eve dönünce tekrarlaması. Ayrıca birden fazla kişide aynı anda görülmesi.

Evcil hayvanlar

Evcil hayvanlar genelde daha erken etkileniyor. Alışılmadık bir durgunluk veya rahatsızlık, insanlarda belirti çıkmadan önce fark edilebiliyor.

Bu, dolaylı ama işe yarayan bir uyarı olabiliyor.

Kimi aramalı

Belirti varsa acil sağlık hattı, yoksa yetkili servis veya gaz dağıtım şirketi aranıyor. Kaynağın bulunması gerekiyor.

Bina genelinde bir sorun olabileceği için, ortak baca kullanan binalarda komşulara da haber veriliyor.

Eve dönmeden önce

Ortam havalandırıldıktan sonra bile kaynak bulunmadan cihazlar çalıştırılmıyor. Alarm sustu diye sorun çözülmüş olmuyor.

Kaynak tespit edilip giderilene kadar yanma yapan cihazlar kapalı tutuluyor.

Kaynak nerede aranıyor

Bacalı cihazlarda ilk bakılacak yerler şunlar: havalandırma menfezinin kapatılmış olması, baca ağzının tıkanması, baca içindeki kurum birikimi ve aynı hacimde çalışan bir aspiratör.

Bu dördü, sahada karşılaştığımız vakaların büyük kısmını açıklıyor.

Menfez kontrolü

Menfezin önüne mobilya çekilmiş, üzerine bant yapıştırılmış veya kapak takılmış olabiliyor. Bunların hepsi kapatmak sayılıyor.

Menfez açıldığında yanma düzeliyor ama bu, kontrolün yapılmaması gerektiği anlamına gelmiyor. Konuyu ayrı bir yazıda ele aldık.

Baca kontrolü

Baca ağzındaki kuş yuvası, yaprak birikimi ve kışın oluşan buz, çekişi kesiyor. Baca içindeki kurum da aynı sonucu veriyor.

Bu kontrol servis tarafından yapılıyor ve çekişin ölçülmesini içeriyor.

Aspiratör etkisi

Bacalı cihazın bulunduğu hacimde çalışan bir aspiratör veya davlumbaz, negatif basınç oluşturarak baca gazını içeri çekebiliyor.

Bu ikisinin aynı anda çalıştırılmaması gerekiyor. Hermetik cihazlarda böyle bir etkileşim bulunmuyor.

Hermetik cihazlarda

Hermetik cihazlarda yanma bölmesi odaya kapalı olduğu için bu risk yapısal olarak ortadan kalkıyor. Dedektör yine de çalabiliyor.

Bu durumda kaynak başka bir cihaz olabiliyor: ocak, şofben veya komşu daireden gelen bir sızıntı. Ortak bacalı binalarda bu ihtimal değerlendiriliyor.

Yanlış alarm ihtimali

Sensör ömrünü doldurmuşsa kararsız davranıp yanlış uyarı üretebiliyor. Cihazın üzerindeki yenilenme tarihi kontrol ediliyor.

Yine de ilk alarm gerçek kabul ediliyor ve tam sıra uygulanıyor. Yanlış alarm ihtimali, gerçek olma ihtimalini ortadan kaldırmıyor.

Gaz alarmıyla farkı

Gaz kaçağında elektriğe dokunulmuyor çünkü kıvılcım tutuşmaya yol açabiliyor. Karbon monoksitte böyle bir risk yok; ortamda tutuşabilir bir birikim bulunmuyor.

Bu yüzden karbon monoksit alarmında pencere açmak, ışığı kullanmak ve telefonla arama yapmak sakınca oluşturmuyor. Öncelik havalandırma ve tahliye.

Sonrasında

Kaynak bulunup giderildikten sonra cihazın baca gazı analizi yapılıyor. Bu, yanmanın düzeldiğini ve karbon monoksit üretiminin sınırlar içinde kaldığını doğruluyor.

Analiz sonucu kayda geçiriliyor. Ölçümle doğrulanmamış bir düzelme, güvenli sayılmıyor.

CO alarmında doğru sıra

Karbon monoksit alarmında sıra şu: havalandır, herkesi dışarı çıkar, yanma yapan cihazları durdur ve gaz vanasını kapat, belirti varsa acil sağlık hattını ara, yoksa servisi çağır. Gaz kaçağından farklı olarak elektriğe dokunmak sakınca oluşturmuyor. Kaynak bulunmadan cihazlar çalıştırılmıyor ve düzelme baca gazı analiziyle doğrulanıyor.

Dedektörün yeri doğru mu

Karbon monoksit dedektörü, yaşam alanında ve solunum yüksekliğine yakın bir noktaya konuyor. Tavana yapıştırılan veya cihazın hemen üstüne takılan bir dedektör, ortamı doğru temsil etmiyor.

Yatak odasından duyulabilecek bir konumda olması da önem taşıyor; alarmın en çok işe yaradığı an uyku sırasında geliyor.

Pil ve sensör kontrolü

Pilli modellerde pilin düzenli değiştirilmesi, prizli modellerde ise yedek pilin kontrol edilmesi gerekiyor. Ayrıca sensör ömrünün dolup dolmadığına bakılıyor.

Süresi dolmuş bir dedektör çalışıyor görünüyor ama gerçekten algılamıyor. Bu, sahada karşılaştığımız en yaygın sessiz koruma boşluğu.

Alarm sonrası ne kaydedilmeli

Alarmın hangi saatte çaldığı, o sırada hangi cihazların çalıştığı ve evde belirti gösteren olup olmadığı not ediliyor. Bu bilgiler kaynağın bulunmasını hızlandırıyor.

Ayrıca alarm tekrarlıyorsa hangi koşullarda tekrarladığı kaydediliyor; örneğin yalnızca davlumbaz çalışırken çalıyorsa bu doğrudan bir ipucu oluyor.

Alarm anında dört adım

Havalandır, çık, cihazları durdur, belirti varsa acil sağlık hattını ara. Kaynak bulunmadan dönülmüyor ve düzelme baca gazı analiziyle doğrulanıyor.

Komşulara haber vermek

Ortak baca kullanan binalarda kaynak başka bir daire olabiliyor. Bu yüzden alarm durumunda komşulara da haber verilmesi gerekiyor.

Aynı kolondaki dairelerde de belirti olup olmadığı soruluyor. Birden fazla dairede aynı anda belirti varsa sorun bina ölçeğinde demektir ve müdahale de o ölçekte yapılıyor.

Ne kadar sürede etkiliyor

Karbon monoksitin etkisi, ortamdaki yoğunluğa ve maruz kalma süresine bağlı. Düşük yoğunlukta saatler içinde, yüksek yoğunlukta ise çok daha kısa sürede belirti veriyor.

Bu yüzden alarm çaldığında beklemek doğru değil. Yoğunluğun ne olduğu bilinmiyor ve süre kritik bir değişken olarak devrede kalıyor.

Yalnız yaşayanlar için

Evde tek başına yaşayan kişilerde alarm duyulduğunda yardım isteyecek ikinci bir kişi bulunmuyor. Belirtiler de karar verme yetisini zayıflatıyor.

Bu yüzden bu hanelerde dedektörün sesli uyarısının yatak odasından duyulabilmesi ve acil numaraların telefonda kayıtlı olması ayrıca önem taşıyor. Yakın bir komşuyla önceden konuşulmuş olması da işe yarıyor.

Kaynak bulunmadan dönülmez

Havalandır, çık, cihazları durdur, belirti varsa acil sağlık hattını ara ve kaynak bulunmadan dönme. Bu beş adım, kokusuz bir tehlikeye karşı elde bulunan tek pratik yanıt.

Sık sorulanlar

CO alarmında elektriğe dokunabilir miyim?+

Dokunabilirsiniz. Gaz kaçağından farklı olarak ortamda tutuşabilir bir birikim yok. Öncelik havalandırma ve herkesi dışarı çıkarmak.

Alarm sustu, eve dönebilir miyim?+

Kaynak bulunmadan cihazlar çalıştırılmıyor. Alarmın susması ortamın havalandığını gösteriyor, sorunun çözüldüğünü değil.

Zehirlenme belirtileri neler?+

Baş ağrısı, bulantı, halsizlik ve baş dönmesi. Ayırt edici işaret, evden çıkınca geçmesi ve eve dönünce tekrarlaması; ayrıca birden fazla kişide aynı anda görülmesi.