Verim Yüzdesi Neden 100'ü Aşabiliyor

Cihaz kataloglarında ve etiketlerde yüzde yüzün üstünde verim değerleri görmek şaşırtıcı geliyor; enerjinin korunumu ilkesine aykırı gibi duruyor. Oysa ortada bir çelişki yok, yalnızca hesabın hangi tabana göre yapıldığıyla ilgili bir tanım farkı bulunuyor. Bu farkı bilmek, cihaz karşılaştırırken ve beklenti kurarken doğrudan işe yarıyor.

Yanmada açığa çıkan iki tür ısı

Doğal gaz yandığında ortaya karbondioksit ve su buharı çıkıyor. Açığa çıkan enerjinin bir bölümü doğrudan sıcaklık artışı olarak görünüyor; bir bölümü ise su buharının içinde gizli halde bulunuyor. Bu ikinci bölüme gizli ısı deniyor ve ancak buhar yoğuşup sıvı hale geçtiğinde kullanılabiliyor.

Klasik cihazlarda baca gazı yüksek sıcaklıkta atıldığı için bu buhar hiç yoğuşmuyor ve gizli ısı bacadan dışarı gidiyor. Yoğuşmalı cihazlar ise bu buharı yoğuşturarak gizli ısıyı da tesisata aktarıyor.

Alt ve üst ısıl değer

Bir yakıtın enerji içeriği iki farklı şekilde tanımlanıyor. Alt ısıl değer, su buharının yoğuşmadığı varsayımıyla hesaplanan enerjiyi ifade ediyor. Üst ısıl değer ise yoğuşmanın gerçekleştiği ve gizli ısının da geri kazanıldığı durumu kapsıyor.

Üst ısıl değer doğal olarak alt ısıl değerden büyük. İki taban arasındaki fark, doğal gazda kayda değer bir oran tutuyor ve verim hesabının hangi tabana göre yapıldığı sonucu doğrudan değiştiriyor.

Yüzün aşılmasının nedeni

Verim hesaplarında geleneksel olarak alt ısıl değer taban alınıyor. Yoğuşmalı bir cihaz gizli ısının bir bölümünü de geri kazandığında, tesisata verilen ısı alt ısıl değerin üstüne çıkıyor ve oran yüzü aşıyor.

Aynı cihazın verimi üst ısıl değere göre hesaplansaydı sonuç yüzün altında kalırdı. Yani yüzü aşan değer, enerjinin yoktan var edildiğini değil, hesabın alt tabana göre yapıldığını gösteriyor.

Bu değere ne zaman ulaşılıyor

Yoğuşmanın gerçekleşmesi için baca gazının çiy noktasının altına soğutulması gerekiyor. Bu soğutmayı yapan şey, tesisattan dönen suyun sıcaklığı.

Dönüş suyu yeterince soğuksa eşanjör yüzeyinde yoğuşma başlıyor ve gizli ısı kazanılıyor. Dönüş suyu sıcaksa yoğuşma hiç gerçekleşmiyor ve cihaz klasik bir cihaz gibi davranıyor.

Tesisatın belirleyiciliği

Dönüş suyu sıcaklığını belirleyen şey tesisatın ısı verme kapasitesi. Radyatör yüzeyi yeterliyse düşük su sıcaklığında da yeterli ısı alınabiliyor ve dönüş soğuk kalıyor.

Yüzey yetersizse su sıcaklığı yükseltilmek zorunda kalınıyor, dönüş de ısınıyor ve yoğuşma bölgesinden çıkılıyor. Bu durumda etiketteki verim değerine ulaşmak mümkün olmuyor.

Yerden ısıtmanın avantajı

Yerden ısıtma sistemleri geniş bir yüzeyden ısı verdiği için düşük su sıcaklığında çalışıyor ve dönüş suyu doğal olarak soğuk kalıyor. Bu, yoğuşmalı cihazın en verimli bölgesi.

Radyatörlü tesisatlarda ise aynı sonuca ulaşmak için radyatör yüzeyinin yeterli olması ya da düşük sıcaklıkta çalışacak biçimde boyutlandırılmış olması gerekiyor.

Ayarın rolü

Cihaz üzerindeki su sıcaklığı ayarı, yoğuşmanın gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini doğrudan belirliyor. Gereksiz yüksek bir ayar, yoğuşmalı bir cihazı klasik cihaz gibi çalıştırıyor.

Dış hava sensörü bulunan cihazlarda bu ayar otomatik yapılıyor ve ılık günlerde su sıcaklığı düşürülerek yoğuşma bölgesinde kalınıyor.

Kısa döngünün etkisi

Gereğinden büyük seçilmiş bir cihaz hedef sıcaklığa çabuk ulaşıp duruyor. Her devreye girişte cihaz önce ısınıyor, sonra yoğuşma bölgesine giriyor; kısa döngülerde bu bölgeye hiç girilemeyebiliyor.

Bu yüzden doğru boyutlandırma ve geniş modülasyon aralığı, etiketteki verime ulaşmanın ön koşulları arasında sayılıyor.

Kondens hattının önemi

Yoğuşma gerçekleştiğinde ortaya asidik bir su çıkıyor ve bu suyun gidere tahliye edilmesi gerekiyor. Tıkalı ya da donmuş bir kondens hattı, cihazın çalışmasını doğrudan etkiliyor.

Bu nedenle yoğuşmalı cihazlarda kondens hattının bakımı, verimi korumanın parçası olarak ele alınıyor.

Karşılaştırma yaparken

İki cihaz karşılaştırılırken verim değerlerinin aynı tabana göre verildiğinden emin olunuyor. Alt ısıl değere göre verilen bir değerle üst ısıl değere göre verilen bir değeri doğrudan kıyaslamak yanıltıcı sonuç üretiyor.

Ürün bilgi formunda hesap tabanı belirtiliyor; karşılaştırma bu belge üzerinden yapıldığında sağlıklı oluyor.

Gerçek hayattaki karşılık

Etiketteki değer, standart koşullarda ölçülen bir üst sınır. Gerçek tesisatta ulaşılan verim genellikle bunun altında kalıyor ama iyi kurulmuş bir sistemde fark küçük oluyor.

Devreye alma sonrası yapılan baca gazı analizi, cihazın gerçekte hangi verimde çalıştığını gösteriyor ve etiketle arasındaki farkı ortaya koyuyor.

Yoğuşma ne zaman başlıyor

Baca gazındaki su buharının yoğuşmaya başladığı sıcaklığa çiy noktası deniyor ve bu değer, yanma havasındaki fazlalık oranına göre bir aralıkta değişiyor. Hava fazlalığı arttıkça baca gazı seyreliyor ve çiy noktası düşüyor; bu da yoğuşmanın gerçekleşmesini zorlaştırıyor. Bu yüzden hava-gaz oranının doğru ayarlanmış olması, yalnızca yanma kalitesi için değil verim için de belirleyici oluyor.

Dönüş suyu sıcaklığı çiy noktasının altına indiği anda yoğuşma başlıyor ve sıcaklık düştükçe kazanılan gizli ısı miktarı artıyor. Yani yoğuşma bir açma kapama olayı değil, kademeli bir kazanç; dönüş suyu ne kadar soğuksa kazanç o kadar büyük oluyor. Bu, düşük sıcaklık ayarının neden bu kadar vurgulandığını da açıklıyor.

Mevsime göre değişen verim

Aynı cihaz, sezonun farklı dönemlerinde farklı verimlerde çalışıyor. Ilık geçiş aylarında düşük su sıcaklığı yeterli olduğu için cihaz yoğuşma bölgesinde kalıyor ve verim yüksek oluyor. En soğuk günlerde ise su sıcaklığı yükseltilmek zorunda kalındığı için yoğuşma azalıyor ve verim düşüyor.

Etiketteki mevsimsel verim değeri tam olarak bu değişkenliği hesaba katmak için tanımlanmış durumda; tek bir anlık ölçüm yerine yıl boyuncaki ağırlıklı ortalamayı veriyor. Bu nedenle en soğuk günde yapılan bir ölçümün etiket değerinin altında çıkması beklenen bir sonuç oluyor ve tek başına bir sorun göstermiyor.

Sık sorulanlar

Verim 100'ü nasıl aşabiliyor?+

Hesap alt ısıl değere göre yapıldığı için. Yoğuşmayla kazanılan gizli ısı bu tabana eklendiğinde oran yüzü aşıyor.

Bu bir pazarlama numarası mı?+

Değil, tanımlı bir hesap yöntemi. Ancak aynı cihaz üst ısıl değere göre hesaplandığında yüzün altında çıkıyor.

Her yoğuşmalı cihaz bu verimi verir mi?+

Vermiyor. Yoğuşmanın gerçekleşmesi için dönüş suyu sıcaklığının yeterince düşük olması gerekiyor.

Tesisatım buna uygun mu?+

Radyatör yüzeyi yeterliyse ve düşük su sıcaklığında ısınabiliyorsa uygun demektir; ölçümle doğrulanıyor.

Yoğuşma bölgesinde kalmayı hedefliyoruz

Su sıcaklığı ve tesisat dengesini ayarlayıp cihazın gerçekten yoğuşarak çalıştığını ölçümle doğruluyoruz. Yıllık kombi bakımı için Aliağa, Çandarlı, Bergama ve Dikili'ye geliyoruz.