Çandarlı Petek Temizliği — Durgun Tesisatta Çamur

Kapalı devre bir kalorifer tesisatında suyun hareket etmesi, temiz kalmasının bir parçası. Pompa çalıştığı sürece içerideki parçacıklar askıda kalır ve filtreye ulaşır. Çandarlı'daki yazlıklarda su yılın sekiz ayı hiç hareket etmiyor ve bu süre boyunca tesisatın içinde, sürekli çalışan bir sistemde olmayan şeyler oluyor. Yıkamanın nasıl yapıldığını petek temizliği sayfamızda anlattık; burada durgunluğun tesisata ne yaptığını yazdık.

Durgun suda ne oluyor

Pompa durduğu anda askıdaki parçacıklar yerçekimine bırakılıyor. Birkaç gün içinde tesisatın en alçak noktalarında — radyatörlerin dip kısmında ve yatay boru hatlarında — çökelmeye başlıyorlar.

Aylar geçtikçe bu çökelti sıkışıyor. Hareketli sistemdeki gevşek çamurdan farklı olarak, dibe oturmuş ve üzerine yenisi binmiş bir tabaka oluşuyor. Sekizinci ayın sonunda radyatörün alt kanalları bu tabakayla kısmen dolmuş oluyor.

İkinci olay korozyon. Suda çözünmüş oksijen, çelik yüzeyle tepkimeye girip demir oksit üretiyor. Hareketli bir sistemde bu tepkime dengeye ulaşıyor; oksijen tükendikçe yavaşlıyor. Sistemin sızıntısı varsa ve kışın yavaş yavaş hava giriyorsa, tepkime sekiz ay boyunca beslenmeye devam ediyor.

Üçüncüsü galvanik etki. Tesisatta farklı metaller bir arada bulunuyorsa — çelik radyatör, bakır boru, alüminyum eşanjör — aralarındaki elektrokimyasal fark, durgun ve iletken bir suda daha rahat çalışıyor. Bağlantı noktalarında yerel aşınma bu şekilde başlıyor.

İlk çalıştırmada gelen ses ve koku

Sezon açılışında kombiyi çalıştırdığınızda karşılaştığınız iki şey, tesisatın içinde biriken şeyin doğrudan işareti.

Gurultu ve akış sesi. Pompa devreye girdiğinde dibe çökmüş tabaka bir anda hareketleniyor ve dar kesitlerden geçerken ses çıkarıyor. Birkaç saat içinde geçmesi bekleniyor; günlerce süren bir uğultu, tesisatta taşınmayacak kadar çok birikinti olduğunu gösteriyor.

Metalik ya da bataklık kokusu. Radyatörün havasını aldığınızda gelen keskin koku, uzun süre oksijensiz kalmış suda oluşan bileşiklerden geliyor. Kokunun kendisi zararsız, ama tesisat suyunun kimyasal olarak bozulduğunu ve yenilenmesi gerektiğini söylüyor.

Isınmayan alt bölge. En doğrudan işaret. Radyatörün üst yarısı sıcak, alt yarısı soğuk kalıyorsa dipteki tabaka suyun geçişini engelliyor demektir.

Bu üçünden ikisi birden varsa yıkama konuşulacak bir konu haline geliyor. Yalnızca ses varsa ve birkaç saatte geçtiyse acele etmeye gerek yok.

Boş bırakma yöntemi tesisatın ömrünü belirliyor

Sonbaharda evi kapatırken verdiğiniz karar, ilkbaharda tesisatın hangi durumda olacağını doğrudan etkiliyor. Üç yöntemin sonuçları farklı.

Yöntem	Donma riski	Tesisata etkisi
Dolu ve cihaz açık	Elektrik varsa yok	En az zarar; su ara ara hareket ediyor
Dolu, katkılı, cihaz kapalı	Yok	Oksijen girişi yok, çökelme oluyor
Dolu, katkısız, cihaz kapalı	Var	Donma hasarı riski en yüksek seçenek
Tamamen boşaltılmış	Yok	İç yüzey hava alıyor, korozyon hızlanıyor

Tablonun son satırı en çok yanlış anlaşılan seçenek. Suyu boşaltmak donmayı çözüyor, ama boşalan hacme dolan hava boruların iç yüzeyini oksijenle buluşturuyor. Her sezon boşaltılıp doldurulan bir tesisat, dolu bırakılan bir tesisattan daha hızlı pas üretiyor ve daha sık yıkama istiyor.

Kışın hiç gelmeyecekseniz, katkı ekleyip sistemi dolu bırakmak tesisat açısından en dengeli seçenek oluyor.

Yıkamayı sezonun hangi ucunda yaptırmalı

İkisinin de mantığı var ve seçim, evin nasıl kapatılacağına bağlı.

Sonbaharda, kapatmadan önce. Temizlenmiş bir tesisat kışı temiz geçiriyor; dibe çökecek malzeme zaten alınmış oluyor. Yıkamadan sonra katkı ekleniyor ve sistem korunmuş halde bekliyor. İlkbaharda açılış sorunsuz geçiyor. Sistemi dolu bırakacaksanız bu sıralama daha mantıklı.

İlkbaharda, açarken. Sekiz ayda çökelmiş olan ne varsa temizlenip sezona temiz giriliyor. Sistemi boşaltarak kapatıyorsanız, ilkbaharda nasılsa yeniden doldurulacağı için yıkamayı buraya almak iş birleştiriyor.

Randevu tarafında sonbahar daha rahat. İlkbaharda mayıs ortasından itibaren program sıkışıyor ve yıkama birkaç saat süren bir iş olduğu için gün bulmak zorlaşıyor.

Yıkama mı, suyun yenilenmesi mi

Her tortu şikâyeti makineli yıkama gerektirmiyor. Çandarlı'da sık karşılaştığımız bir ara durum var: tesisat aşırı dolu değil, ama suyu kimyasal olarak bozulmuş.

Bu durumda çıkan su bulanık ve kokulu oluyor, radyatörlerde belirgin bir alt-üst sıcaklık farkı bulunmuyor. Yapılması gereken, sistemin boşaltılıp temiz suyla doldurulması ve inhibitör eklenmesi. Makineli yıkamadan çok daha kısa ve ucuz bir iş.

Makineli yıkama, radyatörlerde ölçülebilir bir tıkanma varsa devreye giriyor. İkisini ayırt etmek için elle sıcaklık kontrolü ve gerekiyorsa termal ölçüm yapıyoruz.

Yıkama gerekmeyen bir eve yıkama satmıyoruz. Adreste durumu görüp hangisinin gerektiğini söylüyoruz; suyun yenilenmesi yeterliyse bunu yapıp çıkıyoruz.

Sitelerde toplu yıkama

Çandarlı'daki yazlık sitelerde daireler aynı yılda yapıldığı ve tesisatları aynı yaşta olduğu için, bir dairede çıkan tıkanma genelde komşularında da vardır.

Toplu planlamanın iki kazancı var. Ulaşım ve ekipman hazırlığı tek sefere indiği için daire başına maliyet düşüyor. İkincisi, ortak alan tesisatı varsa aynı programda ele alınabiliyor.

Yönetimle çalıştığımızda önce birkaç dairede tespit yapıp durum raporu çıkarıyoruz. Çoğu sitede sonuç, tüm dairelerin yıkanmasına gerek olmadığı yönünde çıkıyor; belirli bir blok ya da belirli kat aralığı öne çıkıyor.

İş sezon dışında planlanıyor. Daireler boş olduğu için program rahat kuruluyor ve kimsenin tatili bölünmüyor.

Yıkamadan sonra korumak

Yazlıkta yıkamanın kalıcılığı, sürekli oturulan bir daireye göre daha çok sonrasında yapılana bağlı. Çünkü tesisat yine sekiz ay duracak.

İnhibitör. Korozyonu yavaşlatan katkı. Durgun dönemde tepkimeyi baskıladığı için burada işlevi daha belirgin. Yıllık bakımda oranı ölçülüyor ve zayıfladıysa tamamlanıyor.

Manyetik filtre. Kombinin dönüş hattına takılıyor ve demir oksit parçacıklarını mıknatısla tutuyor. Sezon açılışında hareketlenen tortunun eşanjöre ulaşmasını engellediği için yazlıkta doğrudan işe yarıyor. Yılda bir açılıp temizleniyor; bunu bakım ziyaretinde yapıyoruz.

Sızıntının kapatılması. Kışın yavaş su kaybeden bir tesisat sürekli taze su ve oksijen alıyor. Kaybın kaynağını bulmadan yapılan yıkama, iki sezonda aynı noktaya dönüyor. Basınç göstergesinin sonbaharda ve ilkbaharda okunması, kayıp olup olmadığını gösteriyor.

Yıkama sırasında evde kimse yokken

Yıkama su ve tahliye gerektiren bir iş olduğu için, siz orada olmadan yapılırken ek özen istiyor.

Suyun tahliye edileceği noktayı önceden belirliyoruz. Çıkan su koyu ve boyayıcı olduğu için doğrudan gidere veriliyor; banyo ya da balkon gideri kullanılıyor. Zemin ve bağlantı noktaları örtüyle korunuyor.

İşlem bittikten sonra sistem basınçlandırılıyor ve bir süre gözlem altında tutuluyor. Rakorlar açılıp kapandığı için ilk saatlerde sızdırma ihtimali var; bu yüzden yıkamadan sonra hemen çıkmıyoruz.

Ertesi gün bir kez daha uğrayıp basıncı kontrol ediyoruz. Basınç düştüyse bir bağlantı sızdırıyor demektir ve siz gelmeden önce hallediliyor.

Her aşama fotoğraflanıp size gönderiliyor; çıkan suyun ilk ve son hali de bunlara dahil.

Ortak alan tesisatı olan sitelerde

Çandarlı'daki bazı sitelerde daire içi kombinin yanında ortak alan tesisatları da bulunuyor: kazan dairesi, ısıtmalı havuz ya da ortak kullanım suyu hattı. Bunların bakımı daire içi tesisattan ayrı yürüyor ve yönetimin sorumluluğunda.

Ortak hatlarda biriken çamur, daire içi tesisatı doğrudan etkilemiyor — ikisi ayrı devreler. Etkilendiği nokta, ortak ısıtmadan beslenen dairelerde ısınma dengesizliği olarak çıkıyor.

Kazan dairesindeki ana filtrenin düzenli temizlenmesi ilk madde. Sezon dışında filtre açıldığında ne çıktığı, tesisatın genel durumu hakkında fikir veriyor.

Ortak sistemin tamamının yıkanması gerekip gerekmediğine, önce birkaç noktadan tespit yaparak karar veriyoruz. Çoğu sitede sonuç, tüm tesisatın işleme alınmasına gerek olmadığı yönünde çıkıyor.

Radyatör dışı ısıtma kullanan evler

Yazlıklarda panel radyatör dışında çözümler de görülüyor ve hepsinde çamur sorunu aynı biçimde ilerlemiyor.

Konvektör ve fan coil. İçlerindeki kanal kesitleri radyatörden çok daha dar. Aynı miktarda tortu, bir radyatörde belirti vermezken bir fan coil ünitesinde tıkanma yaratıyor. Bu sistemlerde tesisat suyunun temizliği daha belirleyici oluyor ve filtre kullanımı isteğe bağlı olmaktan çıkıyor.

Havlupan. Banyodaki havlupanlar tesisatın en yüksek noktasında olduğu için hava toplama eğilimindeler. Isınmayan bir havlupan çoğu zaman tıkanma değil, hava sorunu; purjörden havasını almak yetiyor.

Döküm radyatör. Eski yazlıklarda hâlâ karşımıza çıkıyorlar. Kanal kesitleri geniş olduğu için tıkanmaya dirençliler ve temizlendiklerinde uzun yıllar daha çalışıyorlar; değiştirmek için acele etmeye gerek yok.

Dolum suyunun kalitesi

Tesisata hangi suyu koyduğunuz, içinde ne birikeceğini doğrudan belirliyor.

Şebeke suyu doğrudan kullanıldığında içindeki kalsiyum ve magnezyum tuzları sisteme giriyor. Isınma ile birlikte bunlar çökeliyor ve özellikle cihazın eşanjöründe kireç tabakası oluşturuyor.

Tesisat kapalı devre olduğu için bu bir kerelik bir yük — sistem doldurulduktan sonra yeni mineral girmiyor. Sorun, sızıntısı olan ve sürekli su eklenen tesisatlarda çıkıyor; her yeni litre yeni mineral ve yeni oksijen getiriyor.

Bu yüzden basınç düşüşünü bir bakım kalemi olarak izliyoruz. Sonbaharda ve ilkbaharda okunan iki basınç değeri arasındaki fark, kış boyunca ne kadar su kaybedildiğini gösteriyor. Düzenli kayıp varsa, yıkamadan önce yapılacak iş kaynağını bulmak.

Yazlık tesisatta sorulanlar

Kaç sezonda bir yıkatmalıyım

Sabit bir sayı yerine göstergeye bakmak daha doğru. Sezon açılışında radyatörlerin alt ve üst yüzeyleri arasında elle hissedilir bir sıcaklık farkı varsa yıkama zamanı gelmiş demektir. Katkılı ve manyetik filtreli bir tesisatta bu aralık belirgin biçimde uzuyor.

Tesisatı her sonbahar boşaltıyorum, yanlış mı yapıyorum

Donma açısından güvenli, tesisat ömrü açısından maliyetli bir yöntem. Her boşaltmada iç yüzey hava alıyor ve korozyon hızlanıyor. Donma noktasını düşüren katkıyla dolu bırakmak, aynı güvenliği tesisata zarar vermeden sağlıyor.

Sadece bir radyatörüm ısınmıyor, tüm tesisatı yıkamak gerekir mi

Kolektörlü sistemlerde o radyatörü izole edip tek başına yıkamak mümkün. Kolon tesisatlı yapılarda hattın tamamı işleme giriyor. Önce vananın sıkışıp sıkışmadığına bakıyoruz; tek radyatör sorunlarının bir kısmı vanadan çıkıyor ve yıkama gerektirmiyor.

Yıkama sonrası kombim daha mı az yakar

Tıkalı bir tesisatta cihaz hedef sıcaklığa geç ulaştığı için daha uzun süre ve daha yüksek su sıcaklığında çalışıyor. Yıkamadan sonra aynı konfora daha kısa sürede ulaşılıyor. Yazlıkta bunun faturaya yansıması, kullanım süresi kısa olduğu için sürekli oturulan bir daireye göre daha az belirgin oluyor; hissedilen fark ısınma süresinde ortaya çıkıyor.

Yıkama ne kadar tutuyor

Fiyat radyatör sayısına, tesisatın tipine ve sökülmesi gereken petek çıkıp çıkmadığına göre belirleniyor. Kaç radyatörünüz olduğunu ve binanın yaşını söylerseniz telefonda bir aralık verebiliyoruz; adreste durumu gördükten sonra fiyat kesinleşiyor ve onayınızı almadan işleme başlamıyoruz. Aynı sitede aynı programa katılan daire sayısı arttıkça daire başına maliyet düşüyor.

Isınmayan bir radyatörde önce bakılacaklar

Sezon açılışında bir radyatör ısınmıyorsa, doğrudan yıkama düşünmeden önce üç şeye bakmak gerekiyor. Üçü de yıkamadan ucuz ve ikisini kendiniz yapabiliyorsunuz.

Hava. Peteğin üstü soğuk, altı sıcaksa içinde hava var demektir. Üst köşedeki purjörü bir anahtarla gevşetip su gelene kadar beklemek yetiyor. Ardından kombi basıncı düşeceği için 1-1,5 bara tamamlanması gerekiyor.

Vana. Kapanışta kısılmış ya da uzun süre aynı konumda kalıp sıkışmış bir vana, o radyatöre su gitmesini engelliyor. Vana başlığını sökmeden döndürüp döndürmediğini kontrol etmek fikir veriyor. Sıkışmış vana değişiyor ve bu kısa bir iş.

Denge. Kombiye en yakın radyatör en çok suyu alıyor, en uzaktaki oda üşüyor. Yakın radyatörlerin vanalarını hesaplanmış oranda kısmak, uzaktaki odaya su gitmesini sağlıyor. Yıkama gerektirmeyen bir ayar işi.

Bu üçü elendikten sonra hâlâ ısınmayan ve altı belirgin soğuk kalan bir radyatörde tıkanma konuşuluyor.

Yıkama günü nasıl ilerliyor

İşlem adrese göre değişmekle birlikte genel akış şöyle yürüyor.

Kombi kapatılıp tesisat soğumaya bırakılıyor. Radyatör bağlantı noktalarına ve zemine örtü seriliyor. Kompresörlü makine gidiş-dönüş hattına ya da kolektöre bağlanıyor, çıkış hortumu doğrudan gidere veriliyor.

Radyatörler tek tek devreye alınıyor. Her birine sırayla basınçlı su ve hava darbesi gönderiliyor, çıkan su berraklaşana kadar sürdürülüyor. İlk radyatörden gelen su koyu siyah oluyor; ilerledikçe rengi açılıyor.

Ardından tesisat temiz suyla dolduruluyor, hava alınıyor, basınç ayarlanıyor ve katkı ekleniyor. Kombi devreye alınıp tüm radyatörlerin ısındığı elle kontrol ediliyor.

Ortalama bir üç oda bir salon dairede iş üç-dört saat sürüyor. Sökülüp yıkanması gereken radyatör çıkarsa gün boyu sürebiliyor.

Yıkama sırasında radyatörleri sökmek gerekiyor mu

Çoğu radyatörde sökmeden, bağlantı noktalarından işlem yapılıyor. Sökme gereken durumlar sınırlı: içi tamamen dolmuş ve darbeli yıkamaya cevap vermeyen radyatörler ile vanası kilitlenmiş olanlar. Sökülen radyatör dışarıda yıkanıp geri takılıyor; bu ek işçilik olarak ayrıca konuşuluyor.

Panel radyatörüm eski, yıkamada delinir mi

İç yüzeyi incelmiş bir panelde bu risk gerçek. İşleme başlamadan önce radyatörlerin dış yüzeyindeki nokta pas izlerine ve bağlantı rakorlarının durumuna bakıyoruz. Riskli gördüğümüzü size gösterip kararı birlikte veriyoruz; zorlamadan geçiyoruz.

Çandarlı'da yıkama randevusu

Çandarlı'da makineli petek temizliği, tesisat suyunun yenilenmesi ve manyetik filtre montajı yapıyoruz. Siz orada olmadan yürütülebiliyor. Diğer işlerimiz Çandarlı kombi servisi sayfasında.