Baca Tipleri ve Seçimi

Baca, cihaz seçiminin arkasında duran ama en az konuşulan başlık. Oysa sıralama çoğu zaman tersinden işliyor: binanın baca imkânı cihaz tipini belirliyor, cihaz tipi de montaj yerini. Bu yüzden yeni bir cihaz düşünülürken ilk bakılacak yerlerden biri mevcut baca düzeni.

Bacanın işi ne

Baca iki iş yapıyor: yanma sonucu oluşan gazı güvenli biçimde dışarı atmak ve bunu yaparken gazın içeri dönmesine izin vermemek. Bu iki işin nasıl yapıldığı, cihaz tipine göre değişiyor.

Bazı sistemlerde gazı yukarı taşıyan şey doğal çekiş, bazılarında cihazın kendi fanı.

Doğal çekişli bacalar

Klasik bacalarda gaz, sıcak olduğu için yükseliyor. Bu çekişin oluşabilmesi için bacanın belirli bir yüksekliğe, uygun bir kesite ve düzgün bir iç yüzeye sahip olması gerekiyor.

Çekiş dış koşullara duyarlı. Rüzgâr, baca ağzındaki tıkanıklık, kurum birikmesi ve baca içindeki çatlaklar çekişi zayıflatıyor. Kışın baca ağzında biriken kar ve buz da aynı etkiyi yapıyor; bu konuyu ayrı bir yazıda ele aldık.

Ortak baca kullanan sistemler

Eski apartmanların bir kısmında birden fazla daire aynı bacaya bağlı. Bu düzende bacanın kesiti tüm cihazların toplam yüküne göre hesaplanmış olmalı. Sonradan eklenen veya büyütülen bir cihaz bu dengeyi bozuyor.

Ortak bacada bir dairenin yaptığı müdahale bütün kolonu etkiliyor. Baca ağzının kapatılması veya bacaya aspiratör bağlanması, alt kattaki cihazın gazını geri itebiliyor.

Hermetik baca sistemleri

Hermetik cihazlarda hava dışarıdan alınıyor, gaz dışarı veriliyor ve bu iş cihazın fanıyla yapılıyor. Doğal çekişe ihtiyaç olmadığı için dikey bir baca zorunlu değil; dış duvara verilen kısa bir çıkış yeterli oluyor.

En yaygın uygulama, hava ve gaz borularının iç içe geçtiği ortak eksenli bir sistem. Bu düzen tek bir delikle çözüm sağladığı için pratik.

Ayrık borulu sistemler

Bazı kurulumlarda hava ve gaz boruları ayrı ayrı çekiliyor. Bu, uzun güzergâhların gerektiği veya iki borunun farklı yönlere gitmesinin zorunlu olduğu durumlarda tercih ediliyor.

Ayrık sistemde dikkat edilecek nokta, hava giriş noktasının cihazın attığı gazı emmeyecek bir konumda olması. Aksi halde yanma bozuluyor.

Yoğuşmalı cihazlarda baca farkı

Yoğuşmalı cihazların baca gazı düşük sıcaklıkta çıkıyor ve içinde yoğuşan su bulunuyor. Bu su hafif asidik. Klasik bir baca malzemesi bu suya uzun süre dayanmıyor.

Bu yüzden yoğuşmalı cihazlar aside dayanıklı ve sızdırmaz baca sistemleriyle çalışıyor. Mevcut bir bacaya doğrudan bağlanamıyorlar; genellikle baca içine uygun bir boru geçiriliyor.

Baca içine boru geçirmek

Mevcut bir bina bacası, içine uygun malzemeden bir boru geçirilerek yoğuşmalı cihaza uygun hale getirilebiliyor. Bu yöntem, dış cepheye müdahale etmeden çözüm sağladığı için sık tercih ediliyor.

Uygulanabilmesi için bacanın kesitinin yeterli, güzergâhının düz ve baca ağzının erişilebilir olması gerekiyor. Bu üç koşuldan biri sağlanmıyorsa dış duvar çıkışı gündeme geliyor.

Dikey ve yatay çıkış

Hermetik sistemlerde çıkış hem dış duvardan yatay olarak hem de çatıya kadar dikey olarak verilebiliyor. Yatay çıkış daha basit ve maliyeti düşük; dikey çıkış ise komşu şikâyetlerini ve geri emme sorununu ortadan kaldırdığı için bazı binalarda tercih ediliyor.

Zemin katlarda ve dar aydınlıklarda dikey çıkış çoğu zaman tek makul seçenek oluyor.

Uzunluk ve dirsek sınırı

Her cihazın baca hattı için belirlenmiş bir azami uzunluğu var ve her dirsek bu uzunluktan pay götürüyor. Kılavuzda bu değerler yazılı. Sınırın aşılması, fanın gazı atmakta zorlanmasına ve cihazın arıza vermesine yol açıyor.

Montaj planlanırken güzergâhın kaç dirsekle çözüleceği baştan hesaplanmalı; sahada eklenen her fazladan dönüş bu bütçeyi tüketiyor.

Baca değişimi ne zaman gündeme geliyor

Bacalı bir cihazdan hermetik veya yoğuşmalı bir cihaza geçilirken baca düzeni de yenileniyor. Bu, cihaz maliyetinin yanında ayrı bir kalem ve montaj öncesinde netleştirilmesi gerekiyor.

Aynı şekilde, cihazın yeri değiştiriliyorsa baca güzergâhı yeniden kuruluyor. Bu iki durum dışında baca, kendi kendine değişim gerektirmiyor; ancak yıllık kontrolü ihmal edilmemeli.

Seçim nasıl yapılıyor

Pratikte sıra şu: binada uygun bir baca var mı, varsa yoğuşmalı cihaz için içine boru geçirilebilir mi, geçirilemiyorsa dış duvardan çıkış verilebilecek bir konum var mı. Bu üç sorunun cevabı, hem cihaz tipini hem montaj yerini büyük ölçüde belirliyor.

Baca kararı cihaz alındıktan sonra çözülecek bir ayrıntı değil; cihaz kararının önünde duran bir kısıt.

Baca kontrolü yıllık bakımın parçası

Baca, cihaz kadar düzenli kontrol isteyen bir bileşen. Doğal çekişli sistemlerde çekişin ölçülmesi, baca ağzının tıkalı olup olmadığının kontrolü ve iç yüzeydeki kurum birikmesinin değerlendirilmesi gerekiyor.

Hermetik sistemlerde ise terminalin açık olması, boru eklerinin sızdırmazlığı ve hattın içinde birikme olup olmadığı kontrol ediliyor. İki sistemde de kontrol listesi farklı ama ikisi de atlanmamalı.

Baca yalıtımı

Soğuk bir baca içinde gaz hızla soğuyor ve çekiş zayıflıyor. Ayrıca yoğuşma artıyor. Dış duvara bitişik veya çatı arasından geçen bacalarda bu etki belirgin.

Bu yüzden bazı uygulamalarda baca yalıtılıyor. Yalıtım hem çekişi iyileştiriyor hem de baca içindeki yoğuşmayı azaltıyor.

Kuş yuvası ve yabancı cisimler

Baca ağzı korunmadığında kuşlar yuva yapabiliyor, yapraklar ve dallar birikebiliyor. Bu, çekişi kısmen veya tamamen kesiyor. Doğal çekişli sistemlerde sonucu doğrudan tehlike.

Hermetik terminallerde de aynı sorun görülüyor; terminal ağzına yerleşen bir yuva cihazın hava girişini kapatıyor ve cihaz arıza veriyor. Baca ve terminal ağızlarına uygun koruma takılması basit ve etkili bir önlem.

Bina kararı ile daire kararı

Ortak baca kullanan binalarda baca kararı tek bir daireyi değil bütün kolonu ilgilendiriyor. Bir daire yoğuşmalı cihaza geçmek istediğinde, o bacanın diğer dairelerle paylaşılıyor olması bir kısıt yaratıyor.

Bu tür binalarda çözüm genelde ya her daireye ayrı bir dış duvar çıkışı vermek ya da bina genelinde baca dönüşümünü birlikte planlamak oluyor. İkincisi daha düzenli bir sonuç veriyor ama yönetim kararı gerektiriyor.

Cihaz değişiminde bacayı da konuşmak

Teklif alırken bacanın teklife dahil olup olmadığının netleştirilmesi gerekiyor. Cihaz fiyatı üzerinden yapılan karşılaştırmalarda baca kalemi bazen dışarıda bırakılıyor ve montaj gününde ek bir maliyet olarak ortaya çıkıyor.

Sorulacak somut sorular şunlar: mevcut baca kullanılacak mı, içine boru geçirilecek mi, yoksa dış duvardan yeni bir çıkış mı verilecek. Üç seçeneğin işçiliği ve süresi birbirinden farklı.