Bakımda Hangi Ölçümler Alınmalı

Bakımın görünen kısmı temizlik. Görünmeyen kısmı ise ölçüm ve asıl bilgi orada. Temizlik cihazı iyileştiriyor, ölçüm ise iyileşip iyileşmediğini söylüyor. İkisi olmadan yapılan iş bir tahmin.

Neden gözle bakmak yetmiyor

Kurumu silinmiş bir brülör temiz görünüyor. Alevi mavi yanan bir cihaz sağlıklı görünüyor. İkisi de doğru olabilir, ikisi de yanıltıcı olabilir.

Eksik yanma her zaman gözle görülmüyor. Gaz-hava karışımı bozulduğunda alev rengi belirgin biçimde değişmeden de karbon monoksit üretimi artabiliyor. Aynı şekilde ısı transferi düşen bir eşanjör dışarıdan hiçbir belirti vermeden faturayı yükseltiyor.

Ölçüm bu ikisini ayırıyor. "İyi görünüyor" ile "şu değerde çalışıyor" arasındaki fark, bir sonraki yıl elinizde bir sayı olup olmaması demek.

Su basıncı

En basit ölçüm ve cihazın üzerindeki manometreden okunuyor. Soğuk sistemde 1-1,5 bar aralığı bekleniyor.

Değerin kendisi kadar davranışı da önemli. Cihaz ısınırken basıncın yükselmesi normal; yükselme miktarı genleşme tankının durumu hakkında ipucu veriyor. Isınınca 3 bara fırlayan bir sistemde tank sönmüş demektir.

Basınç bir önceki bakıma göre düşmüşse ve arada su eklenmişse, nedeninin bulunması gerekiyor. Kapalı bir sistemde su kendiliğinden eksilmiyor; kaçtığı bir yer var.

Genleşme tankı ön basıncı

Bu ölçüm sık atlanıyor, çünkü doğru yapılması için sistemin boşaltılması gerekiyor.

Tankın içi bir membranla ayrılmış: bir tarafta tesisat suyu, diğer tarafta basınçlı hava. Ölçüm sistem basınçlıyken yapılırsa su tarafı membranı iterek okunan değeri yükseltiyor ve sönmüş bir tank sağlam görünüyor. Bu yüzden ölçüm sistem boşaltıldıktan sonra, sibop üzerinden alınıyor.

Beklenen değer cihaza göre değişiyor ve kılavuzda yazıyor. Değer düşükse hava basılıyor; sibopa bastırıldığında su geliyorsa membran patlamış demektir ve tank değişiyor.

Bu ölçümün atlanması, ertesi kış "sürekli su ekliyorum" şikâyeti olarak geri dönüyor.

Gaz giriş basıncı

Cihazın gaz girişindeki basınç, üreticinin verdiği aralıkta olmalı. Ölçüm cihaz çalışırken ve tam güçteyken alınıyor; boşta alınan değer gerçeği göstermiyor.

Düşük gaz basıncı cihazın tam kapasiteye çıkmasını engelliyor. Ev geç ısınıyor, sıcak su debisi düşüyor. Kullanıcı bunu cihazın yaşlanmasına yoruyor ama sorun besleme tarafında olabiliyor.

Basınç düşükse nedeni cihazda değil, tesisatta ya da regülatörde aranıyor. Aynı binada birden fazla dairede benzer şikâyet varsa bu ihtimal güçleniyor.

Baca gazı analizi

Bakımın en bilgi verici ölçümü bu. Analiz cihazı baca gazından örnek alıp içindeki karbon monoksit, karbondioksit ve oksijen oranlarını ölçüyor, bunlardan yanma verimini hesaplıyor.

Karbon monoksit eksik yanmanın göstergesi. Yükselmesi hem verim kaybı hem güvenlik konusu.

Oksijen fazlası yanma odasına gereğinden fazla hava girdiğini gösteriyor. Fazla hava, ısının bir kısmını bacadan dışarı taşıyor.

Baca gazı sıcaklığı ısının ne kadarının suya geçtiğini, ne kadarının kaçtığını anlatıyor. Yüksek çıkması genelde eşanjörün kirli olduğunu söylüyor.

Bu ölçüm temizlik öncesi ve sonrası ayrı ayrı alındığında yapılan işin karşılığı sayıyla görünüyor. Tek ölçüm de bilgi veriyor ama karşılaştırma imkânı vermiyor.

Gidiş ve dönüş suyu sıcaklık farkı

Cihazdan çıkan suyla geri dönen su arasındaki fark, tesisatta dolaşımın düzgün olup olmadığını gösteriyor.

Fark beklenenden büyükse su yavaş dolaşıyor demek: pompa zayıflamış, tesisatta tıkanıklık var ya da vanalardan biri kısık. Bu durumda cihaz hızla ısınıp durup tekrar devreye giriyor, hem yıpranıyor hem verimsiz çalışıyor.

Fark çok küçükse su tesisattan ısısını vermeden dönüyor. Bu da radyatör yüzeyinin ya da ayarın gözden geçirilmesini gerektiriyor.

Yoğuşmalı cihazlarda dönüş suyunun sıcaklığı ayrıca önemli. Dönüş suyu belli bir eşiğin altına inmezse cihaz yoğuşma bölgesine hiç girmiyor ve yoğuşmalı olmasının getirdiği kazanç ortadan kalkıyor.

Baca çekişi

Baca gazının dışarı atılabilmesi çekişe bağlı. Ölçüm, bacanın gazı gerçekten çekip çekmediğini gösteriyor.

Bacalı cihazlarda bu ölçüm bir güvenlik konusu. Çekiş yetersizse baca gazı odaya geri tepiyor. Hermetik cihazlarda risk daha düşük ama baca borusundaki tıkanma ya da ezilme yine cihazı kilitliyor.

Ortak bacaya bağlı dairelerde çekiş, komşu cihazların çalışmasından da etkilenebiliyor. Tek bir daireye bakıp verilen karar burada eksik kalıyor.

Ölçüm değerleri kayda geçmezse

Alınan değerlerin fişe yazılması, ölçümün kendisi kadar önemli. Tek bir yılın değeri cihazın o anki durumunu söylüyor; iki yılın değeri gidişatı söylüyor.

Baca gazı sıcaklığı her yıl biraz yükseliyorsa eşanjörde birikme var demektir ve bu, tek bir ölçüme bakarak anlaşılmıyor. Aynı şekilde genleşme tankı ön basıncı her yıl düşüyorsa membran zayıflıyor.

Sözlü "değerler normal" bilgisi bir yıl sonra elde kalmıyor. Yazılı kayıt kalıyor.

Hangi ölçüm hangi şikâyeti açıklıyor

Ölçümler soyut sayılar değil; her biri bir şikâyetin karşılığı.

Sürekli su ekleme genleşme tankı ön basıncına bakıyor. Ev geç ısınıyorsa gaz giriş basıncı ve gidiş-dönüş farkı devreye giriyor. Fatura yükseldiyse baca gazı analizi ve baca gazı sıcaklığı cevabı taşıyor. Cihaz sık kilitleniyorsa çekiş ve dolaşım ölçümleri bakılacak yer.

Bu yüzden bakımda şikâyetinizi söylemek işe yarıyor: hangi ölçüme daha dikkatli bakılacağını belirliyor.

Ölçüm cihazının kendisi doğru mu

Baca gazı analizörü, kendisi de düzenli kalibrasyon isteyen bir cihaz. Sensörleri zamanla kayıyor ve kalibrasyonu geçmiş bir analizörden çıkan sayı, hiç ölçüm yapmamaktan daha yanıltıcı olabiliyor — çünkü yanlış bir sayıya güven duyuluyor.

Cihazın kalibrasyon tarihi çıktının üzerinde yazıyor. Ölçüm öncesi analizörün temiz havada sıfırlanması da gerekiyor; bu adım atlandığında değerler kayıyor.

Manometre için de benzer bir durum var. Cihazın üzerindeki manometre zamanla sapabiliyor; şüphe varsa ayrı bir manometreyle karşılaştırmak gerekiyor. Sürekli su eklediğini söyleyen bir kullanıcının cihazında bazen sorun basınçta değil, basıncı yanlış gösteren göstergede çıkıyor.

Cihaz tipine göre hangi ölçümler değişiyor

Ölçümlerin çoğu her cihazda aynı, ama bazıları tipe göre anlam değiştiriyor.

Yoğuşmalı cihazlarda baca gazı sıcaklığının düşük olması beklenen bir sonuç; ısının büyük kısmı suya geçtiği için baca gazı görece serin çıkıyor. Aynı değer yoğuşmasız bir cihazda eşanjörde yoğuşma ve korozyon anlamına gelebiliyor. Yani tek bir sayı, cihaz tipi bilinmeden yorumlanamıyor.

Yoğuşmalı cihazlarda ayrıca yoğuşma suyu tahliyesi kontrol ediliyor. Tıkanmış bir tahliye hattı cihazı kilitliyor ve bu, ölçüm listesinde yeri olan ama sık atlanan bir kalem.

Bacalı cihazlarda baca çekişi ve ortam havalandırması öne çıkıyor. Bu cihazlar yanma havasını bulundukları odadan aldığı için, menfezin açık olması ölçümün bir parçası sayılıyor.

Ölçüm sırasında cihaz nasıl çalıştırılıyor

Ölçümün ne zaman alındığı, alınan değeri doğrudan etkiliyor.

Cihaz yeni çalıştırıldığında henüz kararlı duruma gelmiş olmuyor. Baca gazı analizi için cihazın belli bir süre çalışıp sıcaklığının oturması bekleniyor. Erken alınan ölçüm gerçek çalışma değerini vermiyor.

Ölçümün tam güçte alınması da gerekiyor. Modülasyonlu cihazlar ihtiyaca göre güçlerini düşürüyor; düşük güçte alınan bir ölçüm cihazın kapasitesini göstermiyor. Bu yüzden ölçüm sırasında cihaz genelde bakım moduna alınıyor.

Bu ayrıntılar, aynı cihazda iki farklı kişinin neden farklı sayılar bulabildiğini de açıklıyor. Ölçüm koşulu yazılmamış bir değer, karşılaştırma için sınırlı bilgi taşıyor.

Ölçüm bir arıza gösterirse ne oluyor

Ölçümün amacı bir liste doldurmak değil, karar vermek. Değer sınırın dışına çıktığında ne yapılacağı ölçümün hangisi olduğuna göre değişiyor.

Karbon monoksit yüksek çıkmışsa iş orada duruyor. Önce nedeni aranıyor: brülör tıkanıklığı, yetersiz yanma havası, baca sorunu. Neden giderilmeden cihaz çalışır durumda bırakılmıyor.

Gaz basıncı düşükse cihazda yapılacak bir şey yok; besleme hattına bakılması gerekiyor ve bu çoğu zaman ayrı bir iş.

Genleşme tankı ön basıncı düşükse hava basılıyor. Bu on dakikalık bir işlem ama atlandığında bütün kışa yayılan bir soruna dönüşüyor.

Bazı değerler sınırda çıkıyor: normalin dışında değil ama sınıra yaklaşmış. Bunlar hemen müdahale gerektirmiyor, bir sonraki bakımda özellikle bakılmak üzere not ediliyor. Yazılı kaydın işe yaradığı yer tam olarak burası.

Sık sorulanlar

Ölçüm yapılmadan bakım olur mu?+

Temizlik yapılır ama cihazın nasıl yaktığı bilinmez. Kurum silinmiş bir brülör gözle temiz görünürken hâlâ eksik yanıyor olabiliyor; bunu yalnız baca gazı analizi gösteriyor.

Ölçüm değerlerini bana vermeleri gerekir mi?+

Fişe yazılması gerekiyor. Yazılı değer olmadan bir sonraki yıl karşılaştırma yapılamıyor ve gidişatı görmek mümkün olmuyor.

Değerler normalse yine de bir şey yapılır mı?+

Yapılmayabilir. Ölçümün amacı her seferinde ayar değiştirmek değil, cihazın nerede durduğunu görmek. Normal çıkan bir ölçüm de bilgidir.

Karbon monoksit değeri kaç olmalı?+

Sınır değer cihaz tipine ve üreticiye göre değişiyor; kılavuzda yazıyor. Önemli olan tek bir sayı değil, değerin sınırın neresinde durduğu ve yıldan yıla nasıl değiştiği.

Ölçüm sonuçlarınızı birlikte okuyalım

Elinizde önceki yıllara ait bakım fişleri varsa saklayın; değerlerin nasıl değiştiğini birlikte bakmak, tek bir ölçümün söyleyemeyeceğini gösteriyor. Kombi bakımı sırasında aldığımız değerleri yazılı veriyoruz ve hangi sayının ne anlama geldiğini yerinde anlatıyoruz.