Genleşme Tankı Ömrü ve Yenileme

Manometre ibresi ısınırken kırmızı bölgeye tırmanıyor, soğuyunca dibe iniyor ve arada bir su takviyesi yapmak gerekiyorsa akla gelmesi gereken ilk parça bu. Küçük, ucuz ve neredeyse hiç bakılmayan bir parça; buna karşılık tesisatın basınç davranışının tamamını belirliyor.

Ne işe yarıyor

Su ısınınca hacmi artıyor.

Kapalı bir tesisatta bu artışın gidecek bir yeri olması gerekiyor.

Olmazsa basınç hızla yükselip emniyet ventilini açıyor.

Genleşme tankı bu artışı karşılayan esnek hacim.

İçi zarla ikiye ayrılmış: bir tarafta su, diğer tarafta basınçlı hava.

Su genleştikçe zar itiliyor ve hava sıkışıyor; sistem basıncı makul aralıkta kalıyor.

Nasıl yaşlanıyor

İki ayrı yıpranma var ve karıştırılıyor.

Birincisi: arkadaki hava zamanla azalıyor. Zar sağlam olsa bile bu oluyor.

İkincisi: zarın kendisi esnekliğini kaybediyor, sertleşiyor ve sonunda deliniyor.

Birinci durumda tank şişirilerek kurtarılıyor.

İkinci durumda şişirme tutmuyor; hava su tarafına geçiyor.

Ayrım, ön basınç ölçümüyle ve sibop kontrolüyle yapılıyor.

Belirtiler

Basınç davranışı en net göstergeler.

Soğukken basınç normal, ısınınca 2,5-3 bara fırlıyor.

Emniyet ventilinden su geliyor.

Soğuyunca basınç 0,5 barın altına düşüyor ve cihaz kilide geçiyor.

Sık su takviyesi gerekiyor ama görünür bir kaçak yok.

Bu dört belirti bir arada görülüyorsa tank neredeyse kesin.

Görünür bir sızıntı da varsa iki neden birlikte olabiliyor.

Neden sık takviye zararlı

Belirtiyi örtmek, asıl zararı büyütüyor.

Her takviyede tesisata taze şebeke suyu giriyor.

Taze suyun içinde kireç ve çözünmüş oksijen var.

Kireç eşanjörde ve pompada birikiyor.

Oksijen korozyonu hızlandırıyor; radyatör diplerinde çamur oluşuyor.

Yani ucuz bir tank değişimini ertelemek, pahalı parçaların ömrünü kısaltıyor.

Ön basınç nasıl ölçülüyor

Ölçümün sırası önemli; yanlış sırada yapılırsa değer anlamsız çıkıyor.

Cihaz kapatılıyor ve sistem soğumaya bırakılıyor.

Tesisat vanaları kapatılıp sistem tarafındaki basınç boşaltılıyor.

Tankın sibobundan lastik manometreyle ölçüm alınıyor.

Okunan değer üreticinin verdiği değerle karşılaştırılıyor; genellikle 0,8 ile 1 bar arası.

Düşükse hava pompasıyla tamamlanıyor.

Sistem basıncı boşaltılmadan yapılan ölçüm, suyun ittiği zarın etkisiyle yanıltıcı oluyor.

Zar delik mi, nasıl anlaşılır

Basit bir kontrol var.

Sibobun kapağı açılıp içeriden ne geldiğine bakılıyor.

Hava geliyorsa zar sağlam.

Su geliyorsa zar delik ve tank değişiyor.

Bir başka işaret: şişirilen tankın kısa sürede basıncını yeniden kaybetmesi.

Tank gövdesi elle kaldırıldığında beklenenden ağır geliyorsa içine su dolmuş olabiliyor.

Ne sıklıkla kontrol edilmeli

Yıllık bakımın parçası olmalı.

Ön basınç kontrolü birkaç dakika sürüyor.

Ölçülen değer bakım fişine yazılıyor.

Yıllar içindeki düşüş hızı, zarın durumu hakkında fikir veriyor.

Her yıl hızla düşüyorsa zar yorulmuş demektir.

Bu kontrol yapılmadığında sorun ancak kilit olarak ortaya çıkıyor.

Tank yeterli büyüklükte mi

Bazen tank sağlam ama küçük geliyor.

Tankın hacmi, tesisattaki toplam su miktarına göre seçiliyor.

Döküm radyatörlü ya da çok radyatörlü büyük tesisatlarda su hacmi yüksek.

Cihaz içindeki fabrika tankı bu hacme yetmeyebiliyor.

Belirti aynı: ısınınca basıncın fırlaması ve ventilden su gelmesi.

Çözüm, tesisata harici bir genleşme tankı eklemek; içerideki sökülmüyor.

Yerden ısıtmalı sistemlerde su hacmi yüksek olduğu için bu durum sık karşılaşılıyor.

Emniyet ventiliyle ilişkisi

İki parça birlikte çalışıyor.

Emniyet ventili, basınç belirli bir değeri aştığında açılıp su atıyor.

Görevi cihazı korumak; sık açılması normal değil.

Ventilden düzenli su geliyorsa önce tank kontrol ediliyor.

Tank sağlamsa ventilin kendisi sızdırıyor olabiliyor.

Ventil tortu nedeniyle tam kapanmıyorsa değişiyor.

Tahliye hattı görünür bir yere verilmediği için bu kaçak aylarca fark edilmeyebiliyor.

Değişim nasıl yapılıyor

İşlem tesisatın bir bölümünün boşaltılmasını gerektiriyor.

Cihaz kapatılıp elektrik kesiliyor.

Tesisat vanaları kapatılıp cihaz tarafındaki su boşaltılıyor.

Eski tank sökülüyor.

Yeni tank takılmadan önce ön basıncı ayarlanıyor; takıldıktan sonra ayarlamak zorlaşıyor.

Sistem doldurulup havası alınıyor ve basınç ayarlanıyor.

Cihaz çalıştırılıp ısınma sırasında basıncın davranışı izleniyor.

Değişim sonrası beklenen davranış

Doğru çalışan bir sistemde basınç şöyle davranıyor.

Soğukken 1 ile 1,5 bar arası.

Isınınca yaklaşık yarım bar yükseliyor.

Soğuyunca eski değerine dönüyor.

Emniyet ventilinden su gelmiyor.

Aylar boyunca takviye gerekmiyor.

Bu davranış görülmüyorsa ya ayar eksik ya başka bir neden var.

Harici tank eklerken

Bazı tesisatlarda ek tank gerekiyor ve montajın kuralları var.

Tank dönüş hattına, pompanın emiş tarafına yakın bağlanıyor.

Arasına kapatılabilir bir vana konuyorsa vananın yanlışlıkla kapatılmaması için işaretlenmesi gerekiyor.

Kapalı bir vananın arkasındaki tank hiçbir işe yaramıyor.

Tankın ön basıncı, montaj öncesinde tesisatın statik yüksekliğine göre ayarlanıyor.

Duvara ya da zemine sağlam sabitleniyor; su dolduğunda ağırlaşıyor.

Ne zaman servis aranmalı

Bazı belirtiler beklemeye gelmiyor.

Emniyet ventilinden sürekli su geliyorsa basınç tarafında iş var.

Basınç ısınmayla 3 bara yaklaşıyorsa cihaz zorlanıyor demektir.

Haftada birden fazla takviye gerekiyorsa neden bulunmalı.

Cihaz basınç kodu veriyorsa reset atmadan önce manometre okunuyor.

Ararken soğuk ve sıcak haldeki basınç değerlerini söylemek, ustanın yanına doğru parçayı almasını sağlıyor.

Tekrarlayan kilitlerin genel yaklaşımı ayrı bir yazıda anlatıldı.

Basınç düşüşünün diğer nedenleri

Her basınç kaybı tanktan gelmiyor; ayrım yapılmadan parça değiştirilmiyor.

Radyatör vanalarında ve rakorlarda sızıntı olabiliyor; zemindeki leke ele veriyor.

Şap altındaki boru hattında kaçak varsa zeminde sıcak bir bölge oluşuyor.

Emniyet ventili tortu nedeniyle tam kapanmıyorsa su tahliyeden sessizce gidiyor.

Yeni doldurulmuş bir tesisatta hava çıktıkça basınç düşüyor; bu geçici ve normal.

Ana eşanjör delindiyse basınç sürekli düşüyor ve bu en pahalı ihtimal.

Tank belirtisi, basıncın ısınmayla ÇOK YÜKSELİP soğuyunca düşmesi; sadece düşüyorsa neden başka yerde.

Kullanıcının tutabileceği basit kayıt

Bu konuda en yararlı veri, kullanıcının elinde.

Manometre sabah soğukken okunup yazılıyor.

Cihaz ısındıktan sonra ikinci bir okuma alınıyor.

İki değer arasındaki fark yarım bar civarındaysa sistem normal.

Fark bir barı geçiyorsa tank tarafına bakmak gerekiyor.

Bu ölçüm birkaç gün tekrarlandığında tablo netleşiyor ve servise somut bir bilgi veriliyor.

Cihaz içi tank ile harici tank

İki yerleşimin bakım ve değişim biçimi farklı.

Cihaz içindeki tank kapak açılarak görülüyor; sibobuna ulaşmak için genellikle cihazın sökülmesi gerekiyor.

Bu yüzden bazı montajlarda tank yerine harici bir tank tercih ediliyor.

Harici tankın sibobuna kolay ulaşılıyor ve yıllık kontrol dakikalar sürüyor.

Kolay ulaşılan bir tank, gerçekten kontrol edilen bir tank oluyor.

Cihaz değişimi ya da tesisat yenilemesi sırasında bu ayrıntının konuşulması, sonraki yılların bakımını kolaylaştırıyor.

Bakım fişinde ne yazmalı

Tankla ilgili bakım yapıldığının kanıtı ölçüm değeri.

Ölçülen ön basınç değeri yazılıyor.

Hava tamamlandıysa hangi değere getirildiği belirtiliyor.

Soğuk ve sıcak haldeki tesisat basıncı not ediliyor.

Emniyet ventilinden akış olup olmadığı yazılıyor.

Bu dört satır, sonraki yıl karşılaştırma yapmayı ve zarın ne hızla yorulduğunu görmeyi sağlıyor.

Ömrünü ne kısaltıyor

Zar, esneyip gevşeyerek çalışan bir parça; onu yoran şey bu döngünün şiddeti.

Tesisat sürekli yüksek sıcaklıkta çalıştırılıyorsa hacim değişimi büyük oluyor ve zar daha çok esniyor.

Ön basıncı yetersiz bırakılan bir tankta zar her ısınmada sonuna kadar itiliyor.

Tank hacmi tesisata küçük geliyorsa aynı aşırı zorlanma yaşanıyor.

Suyun kimyasal durumu bozuksa zar malzemesi daha hızlı sertleşiyor.

Bu dört etken düzeltildiğinde tank, cihazın ömrüne yakın bir süre dayanabiliyor.

Yenileme kararı

Karar basit bir sıraya oturuyor.

Sibobtan hava geliyor ve basınç düşükse: şişirilip izleniyor.

Şişirmeden sonra basınç kısa sürede yine düşüyorsa: zar yorgun, değişiyor.

Sibobtan su geliyorsa: zar delik, doğrudan değişiyor.

Tank sağlam ama basınç yine fırlıyorsa: hacim yetersiz, harici tank ekleniyor.

Parça ucuz olduğu için bu kararda bekleme yönünde bir gerekçe genelde bulunmuyor.

Sık sorulanlar

Sürekli su takviyesi yapıyorum, tank mı suçlu?+

Olabilir. Zar delindiğinde ısınmayla basınç aşırı yükseliyor, emniyet ventilinden su atılıyor ve soğuyunca basınç düşüyor. Su takviyesi belirtiyi geçiriyor ama döngü tekrarlıyor.

Ön basınç kaç olmalı?+

Genellikle 0,8 ile 1 bar arası; kesin değer cihazın kılavuzunda yazıyor. Ölçüm tesisat basıncı sıfırlanmışken yapılıyor, aksi halde okunan değer yanıltıcı oluyor.

Tankı şişirmek yeterli mi?+

Zar sağlamsa yeterli; hava zamanla kendiliğinden azalıyor ve tamamlanması olağan bir bakım işlemi. Zar delinmişse şişirme tutmuyor, tank değişiyor.

Cihazın içindeki tank küçük gelirse ne yapılır?+

Tesisat hacmi büyükse cihaz içindeki tank yetersiz kalabiliyor. Bu durumda tesisata harici bir genleşme tankı ekleniyor; içerideki sökülmüyor.

Basınç davranışını ölçüp nedenini buluyoruz

Soğuk ve sıcak haldeki basıncı, tankın ön basıncını ve emniyet ventilini birlikte kontrol edip suçluyu belirliyoruz. Kendiniz çözemediğiniz durumda kombi servisine bakıyoruz; Aliağa, Çandarlı, Bergama ve Dikili'ye çıkıyoruz.