Yaz Boyu Toplanan Havayı Almanın Sırası

Sezon başında en sık duyulan şikâyet radyatörlerin yarım ısınması. Alt kısmı sıcak, üst kısmı soğuk. Bunun nedeni çoğu zaman cihazda değil, tesisatta biriken havada.

Hava nereden geliyor

Kapalı bir sistemde hava kendiliğinden oluşmuyor; giriyor. Su takviyesi sırasında şebeke suyuyla birlikte çözünmüş gaz geliyor.

Su ısındıkça içindeki gaz ayrışıp kabarcık halinde toplanıyor. Tesisat boşaltılıp doldurulduğunda hava kalıyor.

Rakor ve conta noktalarından emme yoluyla da hava girebiliyor. Bazı plastik boru tiplerinde duvar üzerinden oksijen geçişi oluyor. Yani sağlıklı bir tesisatta bile zamanla hava birikiyor.

Neden sezon başında belirginleşiyor

Yaz boyunca su hareketsiz duruyor. Hareketsiz suda ayrışan gaz, yüksek noktalarda ve radyatörlerin üst bölümlerinde toplanmaya devam ediyor.

Pompa dönmediği için bu hava sürüklenip otomatik purjöre ulaşamıyor. Ekimde sistem çalıştığında hava zaten yerleşmiş oluyor.

Bu yüzden sezon başı hava alma, yıl içindeki diğer zamanlara göre daha fazla sonuç veriyor.

Belirtiyi doğru okumak

Radyatörün hangi bölümünün soğuk olduğu doğrudan yol gösteriyor. Üstü soğuk, altı sıcaksa içeride hava var.

Altı soğuk, üstü sıcaksa dipte çamur birikmiş; hava alma işe yaramıyor. Girişi sıcak, çıkışı soğuksa su radyatörü dolaşamıyor.

Tamamı soğuksa vanası kapalı ya da sıkışmış olabiliyor. Bu dört tablo dört farklı işleme yönlendiriyor ve ayrım yapılmadan hepsine hava alarak yaklaşmak zaman kaybı oluyor.

Doğru zamanlama

Hava alma cihaz kapalıyken ve su soğukken yapılıyor. Bunun iki nedeni var.

Birincisi güvenlik: sıcak sistemde purjörden çıkan su yakıcı olabiliyor. İkincisi sonuç: pompa dönerken hava su içinde sürükleniyor ve radyatörün üst noktasında toplanmıyor.

Sistem durup soğuduğunda hava yükselip toplanıyor ve tek seferde çıkabiliyor. Bu yüzden cihaz kapatıldıktan sonra yarım saat beklenmesi öneriliyor.

Sıra: alttan üste

İşleme en alt kattaki radyatörden başlanıyor ve yukarı doğru ilerleniyor. Nedeni basit: hava yukarı çıkıyor.

Üstten başlanırsa alttaki radyatörlerden çıkan hava yeniden yukarı toplanıyor ve işlem tekrarlanmak zorunda kalıyor. Aynı katta ise cihazdan uzak olandan başlamak pratik oluyor.

Her radyatörde purjör çeyrek tur açılıyor; önce tıslama sesiyle hava çıkıyor, ardından kesintisiz su geldiğinde kapatılıyor.

Altına kap tutmak

Purjörden çıkan su çoğu zaman koyu renkli oluyor ve iz bırakıyor. Altına bez ya da küçük bir kap tutulması gerekiyor.

Çıkan suyun rengi ayrıca bilgi veriyor: berrak su tesisatın temiz olduğunu, siyaha yakın su korozyon ürünlerinin biriktiğini gösteriyor.

Kırmızımsı ve tortulu su paslanmanın ilerlediğini gösteriyor. Bu gözlem, tesisat temizliği gerekip gerekmediği konusunda ilk işaret oluyor.

Basınç adımı atlanmıyor

Hava alındıkça sistemden hacim çıkıyor ve basınç düşüyor. İşlem bitince manometre okunuyor.

Değer 1 barın altına inmişse takviye yapılıyor; olağan aralık genellikle 1 ile 1,5 bar arası. Takviye yavaş yapılıyor ve doldurma vanasının tam kapatıldığı doğrulanıyor.

Basınç düzeltilmeden cihaz açılırsa basınç kodu çıkıyor ve kullanıcı bunu ayrı bir arıza sanıyor.

İkinci tur neden gerekiyor

İlk turdan sonra cihaz çalıştırılıyor ve sistem bir süre ısıtılıyor. Ardından işlem bir kez daha tekrarlanıyor.

Nedeni şu: ilk turda radyatörde toplanmamış olan hava, su dolaştıkça sürüklenip toplanıyor ve ikinci turda çıkıyor.

Tek turla yetinildiğinde bazı radyatörler birkaç gün sonra yeniden soğumaya başlıyor ve kullanıcı işlemin işe yaramadığını düşünüyor. İkinci tur sonrası basınç yine kontrol ediliyor.

Otomatik purjörün rolü

Cihazın içinde ve tesisatın yüksek noktalarında otomatik purjörler bulunuyor. Bunlar toplanan havayı kendiliğinden atıyor.

Üzerlerindeki başlığın gevşek bırakılması gerekiyor; sıkı kapatılmışsa hava çıkamıyor. Montajdan sonra bu başlığın sıkı bırakılması sahada sık görülen bir eksiklik.

Tıkanmış bir otomatik purjör, sürekli hava sorunu üreten sessiz bir nedendir. İki purjör tipinin farkı ayrı bir yazıda ele alındı.

Hava tekrar tekrar geliyorsa

İki tur sonrası sistem oturuyorsa iş bitmiş demektir. Her ay hava almak gerekiyorsa altta bir neden var.

Tesisatta sızıntı olabiliyor; su kaçtıkça yerine hava emiliyor. Genleşme tankının basıncı yetersizse basınç dalgalanıyor ve hava giriyor.

Otomatik purjörlerden biri tıkalı olabiliyor. Sık su takviyesi yapılıyorsa her seferinde yeni gaz giriyor. Bu durumda hava almak belirtiyi geçiriyor ama nedeni çözmüyor.

Purjör sıkışmışsa

Yıllarca hiç açılmamış purjörler sıkışabiliyor. Vidanın başı oksitlenmiş ya da boyayla kapanmış olabiliyor.

Zorlanan bir vida yuvasından sıyrılıyor ve kullanılamaz hale geliyor. Bu durumda purjör gövdesinin değişmesi gerekiyor ve işlem tesisatın o bölümünün kapatılmasını istiyor.

Sıkışmayı önlemenin yolu, sezon başında bütün purjörleri bir kez açıp kapatmak.

Yerden ısıtmada durum farklı

Döşeme boruları alçak seviyede olduğu için hava kendiliğinden bir noktaya toplanamıyor. Havanın çıkacağı tek yer kolektör.

Kolektörün uçlarındaki purjörlerden hava alınıyor. Devreye alma sırasında her devre tek tek doldurulup havası atılıyor.

Bir devrede kalan hava, o bölgenin hiç ısınmamasına yol açıyor ve yerden ısıtmada bu fark ayakla hemen hissediliyor.

Ne zaman servis gerekiyor

İki tur hava alındığı halde radyatörler soğuk kalıyorsa neden başka yerde. Dolaşım yetersizliği, tıkalı filtre ya da sıkışmış pompa olabiliyor.

Purjör sıkışmış ve açılmıyorsa zorlanmıyor. Basınç sürekli düşüyorsa sızıntı aranıyor.

Hava alma sırasında purjörden hiç su gelmiyorsa o radyatöre su ulaşmıyor demektir; vana ya da tıkanma tarafına bakılıyor.

Havanın tesisata verdiği zarar

Hava yalnız konforu bozmuyor. İçindeki oksijen, metal yüzeylerde korozyon başlatıyor.

Oluşan korozyon ürünleri zamanla çamura dönüşüp radyatör diplerinde ve dar kanallarda birikiyor. Bu birikme pompayı zorluyor ve eşanjörde ısı geçişini düşürüyor.

Yani her ay hava alarak idare etmek, aslında tesisata her ay yeni oksijen girdiğini gösteriyor. Nedenin bulunması bu yüzden yalnız konfor değil, tesisatın ömrü meselesi.

Hava alma sonrası ne beklenmeli

İşlem doğru yapıldıysa sonuç aynı gün görülüyor. Radyatörlerin üst kısımları alt kısımlarıyla aynı sıcaklığa geliyor.

Fıkırtı ve şırıltı sesleri kesiliyor. Odalar hedef sıcaklığa daha kısa sürede ulaşıyor. Cihaz daha az sıklıkta devreye giriyor, çünkü ısı radyatörlere düzgün aktarılıyor.

Bu dört sonuçtan biri bile görülmüyorsa sorunun kaynağı hava değil demektir ve başka tarafa bakılıyor.

Yeni doldurulan tesisatta

Tesisat boşaltılıp yeniden dolduruldu ise hava sorunu birkaç hafta sürebiliyor. Suyun içinde çözünmüş halde bulunan gaz, ısındıkça yavaş yavaş ayrışıyor.

Bu dönemde iki değil üç dört tur hava alma gerekebiliyor. Her turdan sonra basınç düzeltiliyor.

Birkaç hafta sonunda sistem oturuyor ve hava alma ihtiyacı normale dönüyor. Bu geçici dönem, sızıntı kaynaklı sürekli hava girişiyle karıştırılmamalı.

Gerekli olan tek alet

Bu iş için pahalı bir alet gerekmiyor. Çoğu radyatörde purjör anahtarı denilen küçük bir anahtar yeterli.

Bazı modellerde düz tornavida ya da elle çevrilebilen bir kelebek bulunuyor. Yanına bir bez, küçük bir kap ve manometreyi okumak için bir not kâğıdı yeterli oluyor.

Anahtar kaybolduğunda pense ile zorlamak yaygın bir hata; vidanın başını sıyırıyor ve küçük bir işi parça değişimine dönüştürüyor. Yedek bir anahtar bulundurmak bunu önlüyor.

Apartmanda sıra

Ortak kolon üzerindeki dairelerde hava alma sırası önem taşıyor. Bir dairede yapılan işlem, kolondaki basıncı ve hava dağılımını etkiliyor.

En alt kattaki daireden başlanıp yukarı doğru ilerlenmesi, kolonun tamamı için de geçerli. Üst katta yaşayanlar hava sorununu daha sık yaşıyor, çünkü hava yükseliyor.

Merkezî sistemli binalarda işlem bina yönetiminin bilgisiyle yapılıyor; tek daire kendi başına hareket ettiğinde kolon basıncı bozulabiliyor.

Sezon başında yarım saat ayrılan bu iş, kışın en çok şikâyet üreten sorunlardan birini baştan kapatıyor.

Yapılmadığında ise ev ısınmıyor sanılıp cihaz suçlanıyor.

Oysa çoğu durumda cihaz görevini yapıyor, ısı yalnız radyatörlere ulaşamıyor.

Bu ayrımı yapmak da servis çağırmadan önceki en yararlı adım oluyor.

Sık sorulanlar

Hava almayı sistem sıcakken yapabilir miyim?+

Yapılmıyor. Sıcak sistemde purjörden çıkan su yakıcı olabiliyor ve hava tam toplanmadığı için sonuç eksik kalıyor. Cihaz kapatılıp su soğuduktan sonra yapılıyor.

Kaç tur hava almak gerekiyor?+

Sezon başında genellikle iki tur. İlk turda çıkmayan hava, sistem bir süre çalıştıktan sonra toplanıp ikinci turda geliyor.

Hava aldıktan sonra basınç düşüyor, normal mi?+

Normal. Sistemden hacim çıktığı için basınç düşüyor; her turdan sonra manometre okunup takviye yapılıyor.

Her ay hava almak gerekiyorsa?+

Bu normal değil. Sürekli hava girişi sızıntıyı, genleşme tankı sorununu ya da tıkalı bir otomatik purjörü gösteriyor.

Havayı sırayla alıp basıncı düzeltiyoruz

Alt kattan üst kata doğru iki tur hava alıp her turdan sonra basıncı ayarlıyor, tekrarlıyorsa kaynağını arıyoruz. Petek ve tesisat işlerini Aliağa, Çandarlı, Bergama ve Dikili'de yapıyoruz.