Radyatörden Tıkırtı Geliyorsa Ne Yapmalı

Isıtma açıldıktan bir süre sonra duvarın içinden ya da radyatörün arkasından gelen tek tek tıkırtılar, evlerde en çok merak edilen seslerden. Cihaz normal çalışıyor, ev ısınıyor, ama bir yerden düzenli aralıklarla ses geliyor. Çoğu zaman anlattığı şey arıza değil, hareket.

Sesin temel nedeni: genleşme

Metal ısındıkça uzuyor, soğudukça kısalıyor. Bir radyatör soğuk halden sıcak hale geçerken boyu birkaç milimetre değişiyor ve bu değişim boruya, askıya ve duvara aktarılıyor. Hareket serbestse ses çıkmıyor; bir yere takılıyorsa gerilim birikiyor ve bir anda boşalıyor.

İşte o boşalma anı tıkırtı olarak duyuluyor. Bu yüzden ses genellikle tek tek ve düzensiz aralıklarla geliyor; sürekli bir uğultu değil.

Ne zaman duyulduğu belirleyici

Genleşme kaynaklı ses, sistem ısınmaya başladığında ve soğumaya geçtiğinde yoğunlaşıyor. Sıcaklık sabitken azalıyor ya da tamamen kesiliyor. Bu nedenle cihaz devreye girdikten birkaç dakika sonra başlayıp bir süre sonra kesilen ses, neredeyse kesin biçimde genleşmeyi gösteriyor.

Buna karşılık ses sürekliyse ve pompa dönerken duyuluyorsa neden farklı: hava, akış hızı ya da kavitasyon gündeme geliyor.

Birinci nokta: askı ve konsollar

Radyatör duvara askılarla asılıyor ve genleşirken bu askıların üzerinde bir miktar kayması gerekiyor. Askı çok sıkı sarılmışsa ya da radyatör askıya tam oturmuyorsa hareket takılıyor. Ses genellikle radyatörün arkasından, askının bulunduğu yükseklikten geliyor.

Çözüm askının gözden geçirilmesi; radyatörün serbest hareket edebileceği kadar boşluk bırakılıyor. Bazı durumlarda araya ince bir keçe konması yeterli oluyor.

İkinci nokta: boru geçişleri

Boru duvardan ya da döşemeden geçerken bir delikten geçiyor. Bu delik boruya tam oturuyorsa genleşen boru kenara sürtüyor ve ses üretiyor. Ses bu durumda duvarın içinden geliyormuş gibi duyuluyor ve yeri bulmak zor oluyor.

Çözüm deliğin genişletilmesi ya da araya esnek bir kılıf konması. Yeni tesisatlarda bu kılıf zaten uygulanıyor; eski tesisatlarda çoğu zaman yok.

Üçüncü nokta: kelepçeler

Boruları duvara sabitleyen kelepçeler, hareketi tamamen engellememeli. Aşırı sıkılmış bir kelepçe genleşmeyi kilitliyor ve gerilim başka bir noktada boşalıyor. Gevşemiş bir kelepçe ise borunun duvara vurmasına yol açıyor.

İkisi de aynı sesi üretiyor ama çözümleri ters. Bu yüzden kelepçelerin tek tek kontrol edilmesi gerekiyor.

Dördüncü nokta: radyatörün duvara teması

Radyatörün arkası duvara çok yakınsa, genleşirken duvara değip sesi doğrudan yapıya aktarıyor. Bu ses evin başka odalarından da duyulabiliyor. Arkaya konan ince bir yalıtım ya da mesafe ayarı çoğu zaman yetiyor.

Aynı durum radyatörün altındaki süpürgeliğe ya da yanındaki mobilyaya değmesi için de geçerli.

Akışa bağlı sesler

Ses sürekliyse ve pompa dönerken duyuluyorsa neden genleşme değil. Tesisatta hava varsa kabarcıklar dolaşırken kesintili ses üretiyor. Bu ses fokurdama ya da şırıltıya daha yakın oluyor ve radyatörün üst kısmının soğuk kalmasıyla birlikte geliyor.

Çözüm sistem soğuduktan sonra hava almak; genellikle iki tur gerekiyor. Ayrıntısı ayrı bir yazıda anlatıldı.

Akış hızının payı

Pompa yüksek kademede çalışıyorsa ya da termostatik vanaların çoğu kapalıysa açık kalan radyatörden su hızla geçiyor. Bu hız hem ıslık hem tıkırtı benzeri sesler üretebiliyor. Vana yarı kapalı konumdaysa ses o noktada oluşuyor.

Pompa devrinin düşürülmesi ve by-pass ayarının gözden geçirilmesi bu grubu çözüyor. Konu by-pass yazısında ele alındı.

Su darbesi

Vana ani kapandığında borularda tok bir darbe sesi oluşabiliyor. Bu ses genleşme tıkırtısından farklı: daha sert, tek seferlik ve genellikle bir musluğun ya da vananın kapanmasıyla eş zamanlı. Termostatik vanaların hızlı kapanması da benzer etki yaratabiliyor.

Çözüm akış hızını düşürmek ve gerekiyorsa darbe emici kullanmak oluyor.

Sesin yerini bulmak

Bu şikâyette işin büyük kısmı kaynağı bulmak. Sistem soğukken cihaz açılıyor ve ısınma başladığında evde sessizce dolaşılıyor. Ses hangi odadan, hangi yükseklikten geliyor, radyatörden mi duvardan mı — bunlar not ediliyor.

Ses radyatörün arkasından geliyorsa askı, duvardan geliyorsa geçiş, borudan geliyorsa kelepçe öne çıkıyor.

Deneme yöntemi

Kaynağı daraltmanın basit bir yolu var. Şüphelenilen radyatörün vanası kapatılıp sistem bir süre çalıştırılıyor. Ses kesiliyorsa kaynak o radyatör ya da ona giden hat demektir.

Ses sürüyorsa kaynak başka yerde. Bu yöntem birkaç radyatörde tekrarlandığında bölge daralıyor.

Yerden ısıtmalı sistemlerde

Döşeme boruları şap içinde olduğu için genleşme sesi farklı çıkıyor. Boru şapla temas ettiği yerlerde sürtünme oluyor ve ses zemin boyunca yayılıyor. Bu durumda tekil bir nokta bulmak çok zor.

Uygulama sırasında kullanılan yalıtım ve genleşme derzleri bu sesi önlüyor. Sonradan müdahale sınırlı olduğu için çözüm genellikle gidiş suyu sıcaklığını düşürmek ve ani ısınmayı azaltmak oluyor.

Sıcaklık ayarının etkisi

Gidiş suyu yüksek tutulduğunda sistem hızlı ısınıyor ve genleşme kısa sürede oluyor. Ani hareket daha çok ses üretiyor. Sıcaklık düşürüldüğünde ısınma yavaşlıyor ve hareket daha sessiz gerçekleşiyor.

Bu nedenle petek suyunu düşürmek, tıkırtı şikâyetinde de işe yarayan bir ayar oluyor. Aynı ayar tüketimi de düşürüyor.

Gece duyulan tıkırtılar

Ses en çok gece fark ediliyor çünkü ev sessiz. Gece programı olan evlerde sistem sabaha karşı devreye giriyor ve o saatte başlayan genleşme sesleri uyandırıcı olabiliyor. Bu, sesin arttığı anlamına gelmiyor.

Geri açma saatini biraz erkene almak ya da sıcaklık geçişini kademeli hale getirmek, sesi uyku dışına taşıyor.

Kullanıcının yapabilecekleri

Bu şikâyette kullanıcının yapabileceği epey şey var. Radyatörün duvara, süpürgeliğe ya da mobilyaya değip değmediği kontrol ediliyor. Askıların ve kelepçelerin durumu gözle inceleniyor.

Radyatörlerin üst kısmının soğuk kalıp kalmadığına bakılıyor ve gerekiyorsa hava alınıyor. Sesin hangi anda geldiği not ediliyor.

Servisin bakacakları

Kullanıcı tarafı elendikten sonra sıra ölçüme geliyor. Pompa devri ve akış hızı değerlendiriliyor. Gidiş ve dönüş suyu farkı ölçülüyor.

Tesisat dengesizse akış birkaç kolda yoğunlaşıyor olabiliyor; dengeleme bu durumda hem sesi hem verimi düzeltiyor. By-pass ayarı gözden geçiriliyor.

Ne zaman ciddiye alınır

Genleşme kaynaklı tıkırtı rahatsız edici ama zararsız. Sesle birlikte başka belirtiler varsa tablo değişiyor.

Radyatörler soğuk kalıyorsa, basınç düşüyorsa, cihaz kilide geçiyorsa ya da bağlantı çevresinde ıslaklık varsa ses artık tek başına değerlendirilmiyor. Bu durumlarda neden tesisatta ve servis aranıyor.

Tekrarını önlemek için

Yeni tesisatta bu seslerin çoğu montaj aşamasında önleniyor: boru geçişlerine kılıf, kelepçelere yastık, radyatör arkasına yeterli mesafe. Mevcut tesisatta ise düzeltme sonradan yapılıyor ve genellikle küçük müdahalelerle çözülüyor.

Ayrıca gidiş suyunu düşük tutmak, sistemin daha yavaş ısınmasını sağlayarak sesi kalıcı biçimde azaltıyor.

Döküm ve panel radyatörlerde fark

Radyatörün tipi de sesin karakterini belirliyor. Döküm radyatörler ağır ve kalın olduğu için yavaş ısınıyor; genleşme daha uzun sürede gerçekleşiyor ve ses daha seyrek ama daha tok çıkıyor. Panel radyatörler ince saçtan yapıldığı için hızlı ısınıyor ve ses daha sık, daha ince oluyor.

Dikey ve yüksek radyatörlerde boy değişimi daha fazla olduğu için hareket de büyük oluyor. Bu tiplerde askı ve mesafe düzenlemesi daha çok önem taşıyor.

Apartmanda sesin taşınması

Bir dairede oluşan tıkırtı, ortak duvarlar ve şaftlar üzerinden başka dairelerde duyulabiliyor. Bu yüzden kendi radyatörleriniz sessizken de ses duyabiliyorsunuz. Kendi cihazınız ve pompanız tamamen kapalıyken sesin sürüp sürmediğine bakmak, kaynağın kendi dairenizde olup olmadığını gösteriyor.

Ses dışarıdan geliyorsa çözüm bina tarafında: şaft yalıtımı, kelepçe düzenlemesi ve boru geçişlerinin serbest bırakılması gerekiyor. Bu, tek dairenin kendi başına yapabileceği bir iş olmuyor.

Bu nedenle apartmanlarda ses şikâyeti çoğu zaman komşularla birlikte konuşulduğunda çözülüyor.

Sık sorulanlar

Tıkırtı cihazın arızası mı?+

Genellikle değil. Radyatörden gelen tıkırtıların büyük kısmı metalin ısınıp soğurken hareket etmesinden ve bu hareketin bir yere takılmasından geliyor. Cihaz normal çalışıyorsa neden tesisatta aranıyor.

Ses ne zaman duyuluyorsa ne anlama gelir?+

Isınmaya başlarken ve soğurken duyulan tıkırtı genleşmeyi gösteriyor. Sürekli duyulan ve akışa bağlı ses ise hava ya da akış hızıyla ilgili oluyor.

Kendim çözebilir miyim?+

Bir kısmını evet. Radyatörün duvara ya da askıya değdiği noktalar, boru geçişleri ve gevşek kelepçeler kullanıcı tarafından da görülebiliyor.

Ses geçmiyorsa ne yapılır?+

Sesin kaynağı bulunmadan çözüm denenmiyor. Sistem ısınırken evde dolaşıp dinlemek, çoğu zaman noktayı gösteriyor.

Sesin çıktığı noktayı buluyoruz

Sistem ısınırken kaynağı yerinde dinleyip askı, geçiş ve kelepçe düzenlemesiyle çözüyor, akışa bağlıysa pompa ve denge ayarına geçiyoruz. Tesisat tarafındaki işler için petek temizliği hizmetiyle Aliağa, Çandarlı, Bergama ve Dikili'ye geliyoruz.