Tesisat Dengelemesi Nasıl Yapılır

Radyatörlerin bir kısmı kaynarken bir kısmının ılık kalması, çoğu evde "kombi yetmiyor" diye yorumlanıyor. Oysa cihaz gerekli ısıyı üretiyor; sorun onun eve nasıl dağıtıldığında. Dengeleme, bu dağıtımı düzelten ölçüme dayalı bir işlem ve belirli bir sırası var.

Dengeleme ne değildir

İşe başlamadan önce ayırmak gereken birkaç şey var.

Dengeleme, radyatör vanalarını oynatmak değil; o vanalar kullanıcı tarafından değiştirildiği için ayar tutmaz.

Pompayı hızlandırmak değil; hız artınca oran değişmiyor.

Gidiş suyu sıcaklığını yükseltmek değil; uzak radyatör yine az su alıyor.

Petek temizliği değil; ama temizlik yapılmadan dengeleme yapılmıyor.

Denge vanasının ne yaptığı ayrı bir yazıda anlatıldı; buradaki konu işlemin kendisi.

Hazırlık: hava

İlk adım tesisattaki havanın alınması.

Havalı bir radyatör az su geçiriyor ve ölçümü bozuyor.

Bütün radyatörlerin purjörlerinden sırayla hava alınıyor.

Hava alma sonrası basınç düştüğü için takviye yapılıyor.

Kombinin kendi otomatik purjörünün çalıştığı kontrol ediliyor.

Bu adım atlanırsa, sonradan çıkan hava bütün ayarı geçersiz kılıyor.

Hazırlık: temizlik

İkinci adım radyatörlerin içinin temiz olduğundan emin olmak.

Dipte biriken çamur, o radyatörün direncini artırıyor.

Direnci yüksek radyatör az su alıyor; bu, denge sorunuyla aynı belirtiyi veriyor.

Radyatörün altı soğuk üstü sıcaksa çamur var demek.

Bu durumda önce temizlik yapılıyor, sonra dengeleme.

Ters sırada yapılırsa, temizlikten sonra dirençler değişiyor ve ayar bozuluyor.

Hazırlık: vanaların konumu

Ölçüm, sistemin azami talep halinde yapılıyor.

Bütün termostatik vanalar tam açık konuma alınıyor.

Oda termostatı varsa yüksek bir değere ayarlanıp devreye girmesi engelleniyor.

Böylece hiçbir vana ölçüm sırasında kapanmıyor.

Gidiş suyu sıcaklığı sabit bir değere alınıyor; ölçüm boyunca değiştirilmiyor.

Sistemin ısınıp oturması için yarım saat kadar bekleniyor.

Ölçüm: neye bakılıyor

Her radyatörün gidiş ve dönüş borusundaki sıcaklık ölçülüyor.

Aradaki fark, o radyatörden geçen su miktarı hakkında bilgi veriyor.

Fark küçükse su hızlı geçiyor demek; radyatör ısısını bırakamadan dönüyor.

Fark büyükse su yavaş geçiyor demek; radyatör suyu fazlasıyla soğutuyor.

Hedef, bütün radyatörlerde benzer bir fark elde etmek.

Ölçüm temassız termometre ya da temaslı prob ile yapılıyor; boru yüzeyi temiz olmalı.

Ölçüm: değerlerin kaydı

Her radyatör için üç bilgi yazılıyor.

Radyatörün bulunduğu oda.

Gidiş borusu sıcaklığı.

Dönüş borusu sıcaklığı.

Bu tablo çıkarılınca hangi radyatörün fazla su aldığı bir bakışta görünüyor.

Tablo olmadan yapılan ayar tahmine dayanıyor ve tur atmakla vakit kaybediliyor.

Kısma sırası

Ayar, en bol su alan koldan başlıyor.

Genellikle kombiye en yakın radyatör bu oluyor.

Onun dönüş vanası belirli bir tur kısılıyor.

Sistem yeniden oturana kadar bekleniyor.

Ölçüm tekrarlanıyor; diğer radyatörlerin değerleri de değişmiş oluyor.

Sonra sıradaki fazla su alan kola geçiliyor.

En uzak radyatör hiç kısılmıyor; o referans olarak tam açık kalıyor.

Neden birkaç tur gerekiyor

Tesisat kapalı bir sistem; bir noktadaki değişiklik hepsini etkiliyor.

Yakın kol kısıldığında o su başka kollara dağılıyor.

İkinci kolun değeri de değişiyor.

Bu yüzden tek turda bitmiyor.

Genellikle üç dört tur sonunda değerler birbirine yaklaşıyor.

Sabırsızlıkla tek turda bırakılan ayar, ilk soğuk günde yetersiz kalıyor.

Ölçüm ağızlı vanalarda yöntem

Bazı denge vanalarında iki ölçüm ağzı bulunuyor.

Bu ağızlara bağlanan cihaz basınç farkını ölçüyor.

Üretici tablosundan bu fark ve tur sayısı kullanılarak debi hesaplanıyor.

Hedef debi proje değerinden ya da radyatör gücünden çıkarılıyor.

Bu yöntem sıcaklık ölçümünden daha kesin sonuç veriyor.

Büyük ve çok katlı tesisatlarda tercih ediliyor; konutlarda sıcaklık yöntemi çoğu zaman yeterli.

Kat kaloriferi ve çok katlı yapılar

Katlar arasında da bir denge sorunu oluşuyor.

Alt katlar genellikle daha kolay ısınıyor.

Her katın ana kolunda bir denge vanası bulunuyorsa önce katlar arası denge yapılıyor.

Katlar dengelendikten sonra kat içindeki radyatörler dengeleniyor.

Bu sıralamaya uyulmazsa kat içi ayarlar kat dengesi değişince bozuluyor.

Merkezî sistemlerde bu iş bina yönetimini ilgilendiriyor; tek daire kendi içinde tam sonuç alamıyor.

Yerden ısıtma karışıksa

Radyatör ve yerden ısıtmanın birlikte kullanıldığı sistemlerde denge zorunlu.

İki devre farklı sıcaklıkta çalışıyor; yerden ısıtma daha düşük sıcaklık istiyor.

Kolektörde her devre için ayrı ayar noktası bulunuyor.

Yerden ısıtma devresinde ayar, döşeme borularının uzunluğuna göre yapılıyor.

Kısa devreler kısılıyor, uzun devreler açık bırakılıyor.

Bu sistemlerde ayar rozetleri kolektör üzerinde okunabildiği için işlem daha kontrollü ilerliyor.

Ayarın kilitlenmesi ve kaydı

İşin en çok atlanan adımı bu.

Ayar tamamlandığında her vananın kaç turda olduğu yazılıyor.

Çoğu denge vanasında ayarı kilitleyen bir mekanizma bulunuyor.

Kilitlenmeyen ayar, temizlik ya da tadilat sırasında farkında olmadan bozulabiliyor.

Kayıt, ölçülen sıcaklık farklarını da içeriyor.

Böylece birkaç yıl sonra bir kolun değeri değiştiğinde, orada çamur birikmeye başladığı anlaşılıyor.

Dengeleme sonrası ne yapılıyor

Ayar bitince sistem normal çalışma koşullarına döndürülüyor.

Termostatik vanalar odalara göre ayarlanıyor; bu ayrı bir yazıda ele alındı.

Oda termostatı normal değerine alınıyor.

Gidiş suyu sıcaklığı düşürülmeyi deniyor; dengeli bir tesisat daha düşük sıcaklıkla aynı konforu veriyor.

Basınç kontrol ediliyor.

Birkaç gün sonra odalar tekrar gözden geçiriliyor.

Sonuç nasıl anlaşılıyor

Dengeleme yapıldı mı yapılmadı mı, birkaç işaretten belli oluyor.

Radyatörler arasındaki sıcaklık farkı azalıyor.

Uzak odalar ısınmaya başlıyor.

Kombi daha uzun ve daha az sayıda çevrimle çalışıyor.

Yoğuşmalı cihazda dönüş suyu sıcaklığı düşüyor ve verim artıyor.

Gidiş suyunu yükseltme ihtiyacı ortadan kalkıyor.

Vanalardaki akış sesi azalıyor.

Dengeleme yetmiyorsa

Bazı durumlarda ayar tek başına sonucu çözmüyor.

Radyatör yüzeyi odanın ihtiyacının altındaysa o oda hiçbir ayarla ısınmıyor.

Boru çapı yetersizse akış zaten kısıtlı.

Pompa karakteri sisteme uygun değilse denge kurulamıyor.

Tek borulu tesisatlarda dengeleme sınırlı sonuç veriyor.

Bu durumlarda ayar değil, tesisat tarafında bir düzenleme gerekiyor; hangisi olduğu ölçüm sonuçlarından anlaşılıyor.

Ne zaman tekrarlanıyor

Ayar kendiliğinden bozulmuyor ama sistem değişirse geçerliliğini yitiriyor.

Yeni radyatör eklendiğinde.

Pompa değiştirildiğinde.

Tesisatın bir bölümü yenilendiğinde.

Petek temizliği yapıldığında dirençler değiştiği için gözden geçirilmesi iyi oluyor.

Bunların hiçbiri olmadıysa yıllarca aynı ayarla devam ediliyor.

Hangi belirtiler dengeleme gerektiriyor

Her ısınma şikâyeti dengelemeyle çözülmüyor; ayırt edici işaretler var.

Kombiye yakın radyatörler kaynıyor, uzaktakiler ılık kalıyorsa denge gündemde.

Bütün radyatörler eşit derecede ılıksa sorun dengede değil, gidiş suyu sıcaklığında ya da cihazın gücünde.

Tek bir radyatör hiç ısınmıyorsa vanası sıkışmış ya da içi tıkalı olabiliyor.

Radyatörlerin üst kısımları soğuksa önce hava alınıyor.

Bu ayrım yapılmadan başlanan dengeleme, yanlış sorunu çözmeye çalışmak oluyor.

Ölçüm sırasında dikkat edilenler

Yanlış ölçüm, yanlış ayara yol açıyor.

Boru yüzeyindeki toz ve boya, temassız termometrenin okumasını etkiliyor.

Yalıtımlı borularda ölçüm yalıtımın altından yapılıyor.

Vananın hemen çıkışında değil, birkaç santim ötede ölçülüyor.

Gidiş ve dönüş ölçümleri arka arkaya alınıyor; arada sistem değişmemeli.

Aynı radyatör iki kez ölçülüp değerlerin tutarlı olduğu doğrulanıyor.

Sık yapılan üç hata

Sahada tekrarlayan yanlışlar birkaç başlıkta toplanıyor.

Soğuk kalan radyatörün vanasını sonuna kadar açmak: sorun orada değil, bol su alan kolda.

En uzak radyatörü de kısmak: referans kaybolduğu için denge kurulamıyor.

Ayarı radyatör vanasıyla yapmaya çalışmak: kullanıcı o vanayı oynattığı anda ayar bozuluyor.

Dördüncüsü de eklenebilir: ölçüm yapmadan tahminle tur vermek.

Bu dördü, dengelemenin işe yaramadığı izlenimini yaratan başlıca nedenler.

Yeni tesisatta dengeleme

Dengeleme yalnız sorunlu sistemlerde yapılan bir onarım değil.

Yeni kurulan bir tesisatta devreye alma işleminin parçası olması gerekiyor.

Montajı yapan ekip ölçümleri alıp tur sayılarını teslim dosyasına yazıyor.

Bu yapılmadığında sistem ilk kıştan itibaren dengesiz çalışıyor ve sorun cihaza mal ediliyor.

Kolektörlü sistemlerde ayar noktaları zaten hazır geldiği için işlem kısa sürüyor.

Sonradan yapıldığında ise duvar açmak ya da tesisatı boşaltmak gerekebiliyor.

Sık sorulanlar

Dengeleme ne kadar sürüyor?+

Radyatör sayısına bağlı. Sekiz on radyatörlü bir dairede iki üç saat sürüyor, çünkü her kısma sonrası ölçüm tekrarlanıyor. Tek turda biten bir iş değil.

Dengelemeden önce petek temizliği şart mı?+

Şart. Çamurlu bir radyatör zaten az su geçiriyor; temizlenmeden yapılan ayar, temizlikten sonra geçersiz kalıyor. Sıralama önce temizlik, sonra dengeleme.

Ayarı kendim yapabilir miyim?+

Hava alma ve vanaların açık olduğunu kontrol etme kullanıcı tarafında. Sıcaklık farkı ölçümü ve tur ayarı temassız termometre ve üretici tablosu gerektiriyor.

Dengeleme kaç yılda bir tekrarlanır?+

Tesisata dokunulmadıysa ayar bozulmuyor. Radyatör eklendiğinde, pompa değiştiğinde ya da tesisat kısmen yenilendiğinde tekrarlanması gerekiyor.

Dengelemeyi ölçerek yapıyoruz

Her radyatörün gidiş-dönüş farkını ölçüp fazla su alan kolları sırayla kısıyor, son turda tur sayılarını yazılı teslim ediyoruz. Tesisat ölçümü gerektiğinde petek ve tesisat için Aliağa, Çandarlı, Bergama ve Dikili'ye çıkıyoruz.