By-pass Ayarı Yanlışsa Ne Olur

Isıtma sisteminde adı en az duyulan ama sistemin nasıl çalıştığını en çok etkileyen parçalardan biri by-pass. Çoğu kullanıcı varlığından habersiz; çoğu şikâyetin arkasında da yanlış ayarlanmış bir by-pass duruyor.

Neden böyle bir şeye ihtiyaç var

Pompa sürekli su basıyor; suyun gidecek bir yeri olması gerekiyor.

Termostatik vanalar odalar ısındıkça birer birer kapanıyor.

Bütün odalar hedefe ulaştığında neredeyse hiçbir yol kalmıyor.

Pompa kapalı bir hatta basmaya devam ediyor.

Cihazın içinden geçen su miktarı üreticinin verdiği asgari debinin altına iniyor.

Bu durumda eşanjörde yerel aşırı ısınma ve kilit oluşuyor.

By-pass ne yapıyor

Gidiş ile dönüş hattı arasına ayarlanabilir bir geçiş konuyor.

Normal koşullarda bu geçiş kapalı ya da çok kısık duruyor.

Vanalar kapanıp basınç yükseldiğinde geçiş açılıyor.

Su radyatörlere uğramadan doğrudan cihaza dönüyor.

Böylece pompa boşa basmıyor, cihaz asgari debisini buluyor.

Vanalar açıldığında basınç düşüyor ve geçiş yeniden kapanıyor.

Nerede bulunuyor

Konumu sisteme göre değişiyor.

Bazı kombilerde cihazın içinde, hidrolik grubun üzerinde bulunuyor.

Bazı tesisatlarda kombinin hemen altında, gidiş ve dönüş boruları arasında görünen bir bağlantı olarak duruyor.

Kolektörlü sistemlerde kolektörün son çıkışları arasına konuyor.

Çok katlı yapılarda ana kolektörde bulunuyor.

Üzerinde ayar vidası ya da ayar başlığı olan, iki boruyu birbirine bağlayan kısa bir parça arıyorsanız doğru yerdesiniz.

İki tür by-pass

Kabaca iki yaklaşım var.

Sabit ayarlı olanlar bir kez ayarlanıp bırakılıyor; basit ve ucuz.

Fark basınç vanaları, gidiş ile dönüş arasındaki basınç farkını ölçüp buna göre açılıyor.

İkinci grup daha hassas çalışıyor; yalnız gerektiği kadar açılıyor.

Çok sayıda termostatik vana bulunan tesisatlarda ikinci grup tercih ediliyor.

Konutlarda ilk grup çoğu zaman yeterli oluyor.

Fazla kısık bırakılırsa

By-pass'ın hiç açılmaması, olmamasıyla aynı sonucu veriyor.

Vanalar kapandıkça sistem direnci yükseliyor.

Pompa zorlanıyor ve sesi artıyor.

Açık kalan birkaç radyatörden su hızla geçiyor; vanalarda ıslık sesi başlıyor.

Cihazdan geçen su azaldığı için aşırı ısınma koruması devreye girebiliyor.

Kombi sık sık yanıp sönüyor; her çevrimde ateşleme yapıp kısa süre sonra kesiyor.

Fazla açık bırakılırsa

Bu kez tersi oluyor ve fark faturada görünüyor.

Sıcak suyun bir kısmı radyatörlere hiç uğramadan cihaza geri dönüyor.

Dönüş suyu sıcaklığı yükseliyor.

Yoğuşmalı cihaz yoğuşma bölgesine giremiyor; verim düşüyor.

Uzak radyatörlere giden su azalıyor ve o odalar ısınmıyor.

Bunu telafi etmek için gidiş suyu yükseltiliyor; tüketim daha da artıyor.

Yani fazla açık by-pass, dengesiz bir tesisatla aynı belirtileri veriyor.

Doğru ayar nasıl bulunuyor

Ayar, iki sınır arasında en kısık noktayı bulmak.

Sistem tam yükte çalıştırılıyor; bütün vanalar açık.

By-pass tamamen kapatılıyor.

Sonra vanalar kademeli olarak kapatılıp en olumsuz durum yaratılıyor.

Cihaz kilide geçiyor ya da ses artıyorsa by-pass azar azar açılıyor.

Cihazın sorunsuz çalıştığı ve sesin kabul edilebilir olduğu ilk konumda duruluyor.

Daha fazla açmak fayda getirmiyor, yalnız verim kaybı ekliyor.

Pompa devriyle ilişkisi

By-pass ile pompa ayarı birlikte düşünülüyor.

Sabit devirli pompa her koşulda aynı basıncı üretiyor; by-pass'a daha çok ihtiyaç duyuluyor.

Değişken devirli pompa direnç arttığında devrini düşürüyor.

Bu pompalarda sabit basınç ya da orantılı basınç modu seçilebiliyor.

Orantılı mod, termostatik vanalı sistemlerde daha uygun sonuç veriyor.

Pompa doğru ayarlandığında by-pass'ın açılma ihtiyacı azalıyor.

Ses şikâyetlerinin kaynağı

Isıtma sistemlerindeki seslerin önemli bir kısmı bu başlıkla ilgili.

Vanalarda ıslık, akış hızının yüksek olduğunu gösteriyor.

Borularda uğultu, basıncın yüksek olduğunu gösteriyor.

Pompadan gelen zorlanma sesi, direncin arttığını gösteriyor.

Üçü de by-pass ve pompa ayarıyla birlikte değerlendiriliyor.

Ses tek başına arıza anlamına gelmiyor; çoğu zaman ayar sorunu.

Dengeleme ile karıştırılmaması

İki işlem birbirini tamamlıyor ama aynı şey değil.

Dengeleme, suyun kollara nasıl paylaşılacağını belirliyor.

By-pass, vanalar kapandığında suyun nereye gideceğini belirliyor.

Dengesiz bir tesisatta by-pass'ı açmak, uzak radyatörleri daha da mahrum bırakıyor.

Doğru sıra: önce dengeleme, sonra by-pass ayarı.

Ters sırada yapıldığında ikisi de yanlış sonuç veriyor.

Kombinin içindeki by-pass

Bazı cihazlarda by-pass fabrika çıkışı ayarlı geliyor.

Hidrolik grubun üzerinde küçük bir vida ya da yaylı bir kapak olarak bulunuyor.

Bu ayar üretici tarafından belirlenmiş bir aralıkta yapılıyor.

Tesisat büyükse ve çok sayıda termostatik vana varsa cihaz içindeki by-pass yetmeyebiliyor.

Bu durumda tesisat tarafına ayrı bir by-pass ekleniyor.

Cihaz içindeki ayarın keyfi olarak değiştirilmesi, garanti ve güvenlik açısından servis işi.

Yanlış ayarın belirtileri

Şikâyetler birkaç başlıkta toplanıyor.

Odalar ısındıkça kombi sık sık kilitleniyorsa by-pass çok kısık olabiliyor.

Vanaların çoğu kapalıyken pompa gürültü yapıyorsa aynı yöne işaret ediyor.

Bütün radyatörler açıkken bile uzak odalar ısınmıyorsa by-pass çok açık olabiliyor.

Yoğuşmalı cihazda tahliyeden hiç su gelmiyorsa dönüş suyu yüksek demektir.

Bu belirtiler dengeleme sorunuyla örtüşebildiği için ölçüm gerekiyor.

Ölçümle nasıl doğrulanıyor

Teşhis birkaç değere bakılarak yapılıyor.

Gidiş ve dönüş suyu sıcaklıkları ölçülüyor; aradaki fark sistemin durumunu gösteriyor.

Bu ölçüm hem bütün vanalar açıkken hem de çoğu kapalıyken tekrarlanıyor.

Vanalar kapalıyken fark çok küçülüyorsa by-pass fazla açık demek.

Vanalar kapalıyken cihaz kilide geçiyorsa by-pass fazla kısık demek.

Pompanın çektiği akım da bilgi veriyor.

Bu ölçümler yapılmadan yapılan ayar, tahminden ibaret kalıyor.

Bakımda gözden geçirilmesi

By-pass yıllar içinde kendiliğinden bozulmuyor ama sistem değişince geçerliliğini yitiriyor.

Radyatörlere termostatik vana takıldığında ayar gözden geçiriliyor.

Pompa değiştiğinde tekrar bakılıyor.

Radyatör eklendiğinde ya da çıkarıldığında etkileniyor.

Yıllık bakımda konumun kaydedilmesi, sonraki müdahalelerde başlangıç noktası veriyor.

Kayıt tutulmadığında her serviste ayar sıfırdan yapılmak zorunda kalıyor.

Yerden ısıtmalı sistemlerde durum

Yerden ısıtma devrelerinde by-pass daha kritik hale geliyor.

Döşeme boruları uzun ve dirençleri yüksek; oda termostatları devreleri kapattığında sistem tamamen kapanabiliyor.

Kolektördeki bütün aktüatörler kapandığında pompanın bastığı suya hiç yol kalmıyor.

Bu sistemlerde kolektörün son iki çıkışı arasına ayarlanabilir bir geçiş konuyor.

Radyatör ve yerden ısıtmanın birlikte bulunduğu tesisatlarda iki devrenin farklı sıcaklıkta çalışması durumu daha da karmaşıklaştırıyor.

Bu tür sistemlerde ayar, devreye alma sırasında yapılıp kayda geçiriliyor.

Kullanıcının fark edebileceği işaretler

Cihazın kapağı açılmadan da birkaç gözlem yapılabiliyor.

Odalar ısındıkça kombinin daha sık devreye girip çıktığını fark ediyorsanız bu bir işaret.

Akşam bütün odalar hedefe ulaştığında pompadan gelen sesin arttığını duyuyorsanız bu da öyle.

Bazı radyatörlerin vanası kapalıyken bile ılık kalması, by-pass'ın o noktadan su kaçırdığını gösterebiliyor.

Yoğuşmalı cihazda tahliye borusundan hiç su akmıyorsa dönüş suyu sıcaklığı yüksek demek.

Bu gözlemler servise aktarıldığında teşhis doğrudan bu başlığa yöneliyor.

Neden kendiniz oynatmamalısınız

By-pass görünüşte basit bir vida; ama iki yönde de risk taşıyor.

Fazla kısıldığında cihaz asgari debisinin altında çalışıp eşanjörünü zorluyor.

Fazla açıldığında verim kaybı fark edilmeden aylarca sürüyor.

Doğru konum, yalnız sistem yük altındayken yapılan ölçümle bulunuyor.

Cihaz içindeki by-pass'a müdahale ayrıca garanti kapsamını etkileyebiliyor.

Tesisat tarafındaki by-pass'ın konumunu not almak ise kullanıcı açısından yararlı; servis geldiğinde başlangıç noktası belli oluyor.

Eski tesisatlara sonradan vana takılırken

Termostatik vana takma işi çoğu zaman tek başına düşünülüyor.

Oysa vanalar takıldığı anda sistemin direnç davranışı tamamen değişiyor.

Daha önce sürekli açık olan bir tesisat, artık kendi kendini kapatabilen bir sisteme dönüşüyor.

By-pass yoksa ilk soğuk günlerde kilit ve ses şikâyetleri başlıyor.

Bu nedenle vana takma işi, by-pass ve pompa ayarıyla birlikte planlanıyor.

Sonradan eklenen her bileşen gibi, bu da tesisatın bütününü ilgilendiren bir değişiklik.

Sık sorulanlar

By-pass her tesisatta var mı?+

Yok. Termostatik vanası olmayan ya da çok az olan tesisatlarda gerekmiyor. Radyatörlerin çoğunda termostatik vana varsa ve pompa sabit devirliyse gerekli hale geliyor.

By-pass açıkken yakıt israfı olur mu?+

Fazla açık bırakılırsa olur. Sıcak su radyatörlere uğramadan cihaza geri döndüğü için dönüş suyu ısınıyor; yoğuşmalı cihaz yoğuşmaya giremiyor ve verim düşüyor.

Vanalarda ıslık sesi by-pass ile ilgili mi?+

Çoğu zaman ilgili. Vanalar kapandıkça basınç yükseliyor ve kalan yollardan su hızla geçiyor. By-pass doğru ayarlandığında bu ses azalıyor.

Değişken devirli pompa varsa by-pass gerekmez mi?+

Çoğu durumda gerekmiyor; pompa direnci algılayıp devrini düşürüyor. Yine de üretici bazı sistemlerde asgari debi için by-pass istiyor; cihaz kılavuzu belirleyici.

By-pass'ı yük altında ayarlıyoruz

Vanaların çoğunu kapatıp en olumsuz durumu yaratıyor, cihazın sorunsuz çalıştığı en kısık konumu buluyoruz. Bu işlemi petek temizliği kapsamında Aliağa, Çandarlı, Bergama ve Dikili adreslerinde uyguluyoruz.