Temizlik Yapılmazsa Ne Olur

Tesisat temizliği ertelenebilir bir iş gibi görünüyor, çünkü sistem çalışmaya devam ediyor. Ama birikim durmuyor ve etkileri kademeli olarak ortaya çıkıyor. Bu yazıda hangi aşamada ne olduğunu ve nerede müdahale edilmezse ne gerektiğini yazdık. Temizliğin gerçekten gerektiği durumları ayrı bir yazıda ele almıştık.

Birikim nasıl başlıyor

Kapalı bir ısıtma devresinde çamurun kaynağı çoğunlukla sistemin kendisi.

Su ile metal yüzeylerin teması korozyon üretiyor. Ortaya çıkan demir oksit, suyla taşınan ince siyah bir çamur haline geliyor. Buna manyetit deniyor ve mıknatısa yapışıyor.

Sisteme taze su girdiğinde süreç hızlanıyor. Her eklenen su yeni oksijen getiriyor ve tepkimeyi yeniden başlatıyor.

Suyun sertliği yüksekse kireç de ekleniyor. Bu, ısınan yüzeylerde çökeliyor.

Yeni tesisatlarda montaj artıkları da bulunuyor: teflon parçaları, metal talaşı, kesme çapakları. Bunlar ilk yıl içinde ortaya çıkıyor.

Birinci aşama: uzak petekler geride kalıyor

İlk belirti, sistemin en zayıf noktasında görünüyor.

Çamur suyun akışına direnç yaratıyor. Bu direnç, en uzun yolu kat eden devrede en çok hissediliyor.

Cihaza yakın petekler normal ısınırken uzaktakiler geç ısınıyor ya da ılık kalıyor.

Kullanıcı bunu genelde "o oda hep soğuk" diye kabulleniyor ve mevsimlik bir durum sanıyor.

Bu aşamada müdahale en kolay ve en ucuz olanı: yıkama çoğu zaman yeterli oluyor.

İkinci aşama: dolaşım genel olarak zayıflıyor

Birikim arttıkça etki bütün sisteme yayılıyor.

Petekler baştan sona ılık kalmaya başlıyor. Altı ile üstü arasında belirgin fark yok; hepsi aynı ölçüde yetersiz.

Evin ısınma süresi uzuyor. Cihaz daha uzun çalışıyor ve gaz tüketimi artıyor.

Gidiş-dönüş sıcaklık farkı açılıyor; su yavaş dolaştığı için ısısının fazlasını veriyor.

Bu aşamada yıkama tek başına yetmeyebiliyor ve kimyasal gündeme geliyor.

Üçüncü aşama: pompa zorlanıyor

Direnç arttıkça pompa daha çok çalışmak zorunda kalıyor.

Sirkülasyon pompası sabit bir güçle çalışıyor; direnç arttığında debisi düşüyor ve yatakları daha çok yükleniyor.

Çamur ayrıca pompanın içine giriyor ve mekanik aşınmayı hızlandırıyor.

Belirtisi ses değişimi olarak çıkıyor: uğultu artıyor ya da metalik bir taşlama sesi başlıyor.

Bu aşamada pompa değişimi gündeme gelebiliyor ve maliyet artıyor.

Dördüncü aşama: cihaz içindeki parçalar

Çamur tesisatta kalmıyor; cihaza da giriyor.

Plakalı eşanjörün kanalları ince olduğu için en hassas nokta burası. Tıkanmaya başladığında kullanım suyu debisi düşüyor ve sıcaklık dengesizleşiyor.

Üç yollu vana, ısıtma ile kullanım suyu arasında geçişi sağlıyor. Çamur hareketini engellediğinde geçiş yapamıyor ve kullanıcı "petek ısınıyor ama sıcak su yok" ya da tersi bir tabloyla karşılaşıyor.

Ana eşanjörün su tarafında birikim, ısı transferini düşürüyor ve baca gazı sıcaklığını yükseltiyor.

Bu parçaların hiçbiri temizlikle geri kazanılmıyor; değişim gerekiyor.

Beşinci aşama: kilitlenmeler

Son aşamada cihaz kendini korumaya başlıyor.

Yetersiz dolaşım, cihazın içindeki suyun hızla ısınmasına yol açıyor. Limit termostat devreye girip cihazı durduruyor.

Kullanıcı reset atıyor, cihaz açılıyor, bir süre sonra tekrar kilitleniyor.

Bu döngü genelde kışın ortasında, cihaz tam yük altındayken başlıyor.

Bu noktada yapılan bir temizlik hâlâ işe yarayabiliyor ama hasar görmüş parçalar varsa onlar ayrıca değişiyor.

Cihaz değişimi yapıldıysa

Eski tesisata yeni cihaz takılması, süreci hızlandıran bir durum.

Yeni cihazların kanalları eskilere göre daha dar; ısı transferini artırmak için tasarlanan bu ince geçişler çamura karşı hassas.

Eski cihazın yıllarca sorunsuz taşıdığı bir birikinti, yeni cihazda kısa sürede tıkanma yapabiliyor.

Bu yüzden cihaz değişiminde tesisatın yıkanması ve dönüş hattına filtre takılması, montajın atlanmaması gereken parçası sayılıyor.

Üreticilerin bir kısmı tesisat kaynaklı tıkanmaları garanti kapsamı dışında tutuyor; bu işlemler o açıdan da önem taşıyor.

Sürekli su ekleme etkisi

Birikimin hızını en çok belirleyen tek etken bu.

Kapalı bir sistemde su tüketilmiyor; aynı su yıllarca dolaşıyor ve bir kez oksijenini tükettikten sonra tepkime yavaşlıyor.

Sürekli su eklenen bir sistemde ise oksijen sürekli yenileniyor ve korozyon hiç durmuyor.

Aynı su kalsiyum da getiriyor; kireç birikimi hızlanıyor.

Bu yüzden sık su eklemek zorunda kalıyorsanız asıl mesele kaçağın kendisi. Onu bulmak hem su kaybını hem çamur oluşumunu birden çözüyor.

Belirtiler arasındaki ayrım

Bazı tablolar çamura benziyor ama değil.

Peteğin üstü soğuk altı sıcaksa bu hava; çözümü hava almak.

Tek petek soğuk, diğerleri normalse o peteğin vanası kısık olabiliyor.

Üst kattaki petekler ısınmıyorsa basınç yetersiz olabiliyor.

Bu üç durumda yapılan temizlik sonuç vermiyor; ayrımı yapmak zaman ve para kazandırıyor.

Filtre ne kadar koruyor

Dönüş hattındaki filtre önemli bir savunma ama sınırları var.

Filtre, taşınan çamurun cihaza ulaşmasını engelliyor. Bu, plakalı eşanjörü ve pompayı koruyor.

Ancak filtre, peteklerin dibinde çökmüş olan çamuru almıyor. Orada birikmiş madde yerinde kalıyor.

Filtrenin düzenli kontrol edilmesi de gerekiyor; tıkalı bir filtre kendisi bir direnç kaynağına dönüşüyor.

Yani filtre yeni birikimi tutuyor, mevcut birikimi temizlik alıyor. İkisi birbirinin yerine geçmiyor.

Ne zaman müdahale etmeli

Erken müdahale her aşamada daha ucuz.

Birinci ve ikinci aşamada yıkama yeterli oluyor.

Üçüncü aşamada kimyasal gerekebiliyor ve pompa kontrol ediliyor.

Dördüncü aşamada parça değişimi gündeme geliyor.

Beşinci aşamada iş, kışın ortasında acil bir müdahaleye dönüşüyor.

Bu sıra, "sonra bakarız" kararının bedelini gösteriyor: aynı sorun her aşamada daha pahalı çözülüyor.

Tesisat malzemesine göre hız değişiyor

Aynı süre içinde her sistemde aynı miktarda birikim oluşmuyor; borunun malzemesi belirleyici oluyor.

Çelik borulu tesisatlarda korozyon ürünü en fazla. Bu sistemler yıllarca hizmet veriyor ama içeride sürekli demir oksit üretiyorlar ve manyetit birikimi belirgin oluyor.

Bakır borulu sistemlerde korozyon daha yavaş; ancak bakır ile çelik bir arada kullanıldığında iki metal arasındaki fark tepkimeyi hızlandırabiliyor.

Plastik esaslı borularda korozyon ürünü çok daha az. Buna karşılık oksijen geçirgenliği yüksek olan eski tip plastik borularda sisteme dışarıdan oksijen sızabiliyor ve bu, metal parçalarda korozyonu tetikliyor.

Karışık malzemeli sistemlerde birikim genelde daha hızlı oluyor. Bu yüzden tesisatın malzemesi, temizlik aralığını belirlerken sorulan ilk şeylerden biri.

Isıtma dışı kullanımın etkisi

Bazı sistemlerde ısıtma devresi başka amaçlarla da kullanılıyor ve bu, birikimi hızlandıran gözden kaçan bir etken oluyor.

Havlupan gibi banyoda sürekli çalışan elemanlar, düşük sıcaklıkta uzun süre durgun su barındırabiliyor.

Yazın kapalı tutulan bir sistemde su hareketsiz kalıyor ve çökelme artıyor. Ara sıra kısa süreli çalıştırmak bu birikimi azaltıyor.

Kullanılmayan bir odanın vanası tamamen kapatıldığında o kolda su durgunlaşıyor ve orada birikim hızlanıyor. Vanayı tamamen kapatmak yerine kısık bırakmak bu sorunu azaltıyor.

Bu ayrıntılar tek başına küçük görünse de yıllar içinde toplam birikimi belirgin biçimde değiştiriyor.

Erken uyarı işaretleri

Belirtiler ortaya çıkmadan önce de birkaç işaret bulunuyor ve bunlar düzenli bakımda görülüyor.

Filtreden çıkan birikintinin miktarı yıldan yıla artıyorsa süreç hızlanıyor demektir.

Purjörden alınan suyun rengi koyulaşıyorsa aynı şeye işaret ediyor.

Gidiş-dönüş sıcaklık farkı yıllar içinde açılıyorsa dolaşım kademeli olarak zayıflıyor.

Sisteme eklenen su miktarı artıyorsa hem kaçak hem birikim gündemde.

Bu dört veri bakım fişlerinde yazılıysa eğilim görülüyor ve müdahale belirti çıkmadan planlanabiliyor.

Bina genelinde birikim

Apartmanlarda birikim tek daireyle sınırlı kalmıyor ve bu, tek dairede yapılan müdahalenin ömrünü kısaltıyor.

Ortak kolonlu sistemlerde çamur kolonlar üzerinden dolaşıyor. Bir dairenin tesisatı temizlense de kolondan gelen madde kısa sürede geri geliyor.

Bina genelinde birden fazla dairede aynı şikâyet varsa müdahale bina ölçeğinde planlanıyor; kolon temizliği ve ana filtre gündeme geliyor.

Merkezi sistemlerde kazan dairesindeki ana filtre ve su şartlandırma düzeni belirleyici oluyor. Burada yapılan bir iyileştirme bütün daireleri birden etkiliyor.

Yönetimle konuşulmadan tek dairede yapılan temizlik, kısa vadeli bir rahatlama sağlıyor ama kaynağı ortadan kaldırmıyor.

Sık sorulanlar

Cihazım yeni, tesisat eski. Sorun olur mu?+

Olabiliyor. Yeni cihazların kanalları daha dar; eski tesisatın yıllarca sorunsuz taşıdığı çamur yeni cihazda kısa sürede tıkanma yapabiliyor. Cihaz değişiminde tesisatın yıkanması bu yüzden öneriliyor.

Petekler ısınıyor, yine de temizlik gerekir mi?+

Belirti yoksa acele etmeye gerek yok. Ama filtre sık doluyorsa ya da purjörden koyu su geliyorsa birikim sürüyor demektir; beklemek işi büyütüyor.

Çamur cihaza zarar verir mi?+

Veriyor. Plakalı eşanjörün ince kanallarını tıkıyor, pompayı zorluyor ve üç yollu vananın hareketini engelliyor. Bunların hepsi parça değişimiyle sonuçlanabiliyor.

Ne kadar sürede bu noktaya gelinir?+

Tesisatın malzemesine, sisteme eklenen su miktarına ve suyun sertliğine bağlı. Sürekli su eklenen çelik borulu bir sistemde birkaç yıl, kapalı ve kararlı bir sistemde on yıldan uzun sürebiliyor.

Hangi aşamada olduğunuzu ölçüyoruz

Gidiş-dönüş sıcaklık farkı, filtreden çıkan birikinti ve peteklerin yüzey sıcaklıkları hangi aşamada olduğunuzu gösteriyor. Temizlik gerekmiyorsa gerekmediğini söylüyoruz. Petek ve tesisat temizliğini Aliağa, Çandarlı, Bergama ve Dikili'de yapıyoruz.