Dönüş Sıcaklığı Kaça Düşerse Verim Artar

Kombi ayarı konuşulurken hep gidiş suyundan söz ediliyor, çünkü ayarlanan düğme o. Ama cihazın ne kadar verimli çalıştığını belirleyen sayı başka: tesisatı dolaşıp geri dönen suyun sıcaklığı. Bu sayı doğrudan ayarlanamıyor; tesisatın davranışından çıkıyor.

Neden dönüş suyu

Yoğuşma, eşanjörün soğuk yüzeylerinde oluyor.

Eşanjörün en soğuk bölümü, dönüş suyunun girdiği yer.

Baca gazı da son olarak orayla temas ediyor.

O yüzey çiy noktasının altındaysa buhar yoğuşuyor ve gizli ısı geri kazanılıyor.

Üstündeyse yoğuşma hiç oluşmuyor.

Yani cihazın verimi, dönüş borusundaki sıcaklığa bağlı.

Yoğuşmanın fiziği ayrı bir yazıda ele alındı.

Gidiş ile dönüş arasındaki fark

Bu farka delta deniyor ve tesisatın durumunu gösteriyor.

Radyatörlü sistemlerde 10 ile 20 derece arası olağan.

Fark küçükse su radyatörlerden çok hızlı geçiyor, ısısını bırakamıyor.

Fark büyükse dolaşım yetersiz, su çok yavaş geçiyor.

İki durum da farklı nedenlere işaret ediyor.

Ölçüm yapılmadan hangisinde olduğunuz bilinemiyor.

Birinci neden: fazla açık by-pass

Dönüş suyunu yükselten en sık neden.

By-pass, gidiş ile dönüş arasındaki geçiş.

Fazla açık bırakıldığında sıcak su radyatörlere hiç uğramadan cihaza geri dönüyor.

Karışan bu sıcak su dönüş sıcaklığını yükseltiyor.

Belirti tipik: gidiş ile dönüş arasındaki fark çok küçük.

Ayrıntısı by-pass yazısında anlatıldı.

İkinci neden: dengesiz tesisat

Su kollara eşit dağılmadığında dönüş suyu yükseliyor.

Kombiye yakın radyatörler bol su alıyor ve su hızla geçip dönüyor.

Hızlı geçen su ısısını bırakamıyor.

Uzak radyatörler az su alıyor ve odalar soğuk kalıyor.

Kullanıcı bunu görüp gidiş suyunu yükseltiyor; dönüş daha da yükseliyor.

Dengeleme yapıldığında çoğu evde dönüş sıcaklığı belirgin biçimde düşüyor.

Üçüncü neden: yüksek pompa devri

Su ne kadar hızlı dolaşırsa ısısını o kadar az bırakıyor.

Yüksek devirde çalışan bir pompa, gidiş ile dönüş farkını daraltıyor.

Sabit devirli pompalarda devir kademesi düşürülebiliyor.

Değişken devirli pompalarda uygun çalışma modu seçiliyor.

Ama sınır var: cihazın asgari debisinin altına inilmiyor.

Fazla yavaşlatmak uzak radyatörleri susuz bırakıyor ve aşırı ısınma kilidi getiriyor.

Dördüncü neden: yetersiz radyatör yüzeyi

Radyatör, suyun ısısını odaya bırakan yüzey.

Yüzey küçükse su ısısını yeterince bırakamadan dönüyor.

Bu durumda oda da ısınmıyor ve kullanıcı sıcaklığı yükseltiyor.

İki sonuç birden çıkıyor: yüksek dönüş suyu ve yüksek tüketim.

Radyatör eklemek ya da mevcut radyatörü daha büyük bir tiple değiştirmek kalıcı çözüm.

Düşük sıcaklıkla çalışmak hedefleniyorsa bu yatırım kendini fatura üzerinden çıkarıyor.

Beşinci neden: kirli petekler

Radyatörün içinde biriken çamur ısı geçişini engelliyor.

Dipte biriken tortu, alt bölümün ısınmasını önlüyor.

Etkin yüzey küçülmüş oluyor; sonuç yetersiz yüzeyle aynı.

Radyatörün altı soğuk üstü sıcaksa bu neden gündemde.

Kimyasal temizlik sonrası dönüş sıcaklığı düşüyor.

Temizlik ayrıca dengeyi de değiştirdiği için ardından ayarların gözden geçirilmesi gerekiyor.

Altıncı neden: kireçlenmiş eşanjör

Cihazın kendi tarafındaki neden.

Eşanjör yüzeyindeki kireç, ısının suya geçmesini zorlaştırıyor.

Cihaz aynı sıcaklığı üretmek için daha çok yakıyor.

Baca gazı sıcaklığı yükseliyor ve yoğuşma azalıyor.

Baca gazı analizi bu durumu doğrudan gösteriyor.

Yıllık bakımdaki temizlik, bu kaybı önlüyor.

Nasıl ölçülür

Ölçüm basit ama sırası önemli.

Sistem tam yükte çalışıyorken ölçülüyor; bütün vanalar açık.

Gidiş borusu üzerinden bir okuma alınıyor.

Hemen ardından dönüş borusundan ikinci okuma alınıyor.

Boru yüzeyi tozlu ya da boyalıysa okuma sapıyor.

Yalıtımlı borularda ölçüm yalıtımın altından yapılıyor.

Aynı ölçüm birkaç dakika sonra tekrarlanıp tutarlılık kontrol ediliyor.

Hangi değer hedefleniyor

Yoğuşmalı cihazlarda hedef, dönüş suyunu çiy noktasının altında tutmak.

Pratikte 45 derece ve altı iyi bir hedef.

50 derece sınırda; yoğuşma azalıyor ama tamamen kaybolmuyor.

55 derece ve üstünde yoğuşma yok denecek kadar az.

Yerden ısıtmalı sistemlerde 30-35 civarı kolayca yakalanıyor.

Radyatörlü sistemlerde 40-45 gerçekçi bir hedef.

Yoğuşmasız cihazda tersi geçerli

Aynı ölçüm eski tip cihazlarda farklı yorumlanıyor.

O eşanjörler yoğuşmaya dayanacak malzemeden yapılmıyor.

Dönüş suyu çok soğuk olduğunda yüzeyde yoğuşma oluşuyor.

Oluşan asidik su metali aşındırıyor.

Bu cihazlarda dönüş suyunun yüksek tutulması isteniyor.

Gerekirse karışım vanasıyla dönüş suyu ısıtılıyor.

Kullanım suyu tarafında durum

Sıcak su üretirken tablo değişiyor.

Şebekeden gelen su çok soğuk; 10-20 derece arası.

Bu, yoğuşma açısından ideal bir koşul.

Ancak kullanım suyu üretimi kısa sürüyor ve toplam içindeki payı sınırlı.

Isıtma sezonunda asıl kazanç yine ısıtma devresinden geliyor.

Yazın ise tüketimin neredeyse tamamı kullanım suyundan oluşuyor.

Ne değiştirilirse ne kadar kazanılır

Müdahalelerin etkisi farklı.

By-pass ayarı: ölçüm gerektiriyor, maliyeti yok, etkisi büyük olabiliyor.

Dengeleme: bir günlük iş, etkisi kalıcı.

Pompa devri: dakikalar sürüyor, sınırları var.

Petek temizliği: bakım kalemi, ısı geçişini geri kazandırıyor.

Radyatör eklemek: maliyetli ama düşük sıcaklıkla çalışmanın önünü açıyor.

Sıra genelde ucuzdan pahalıya doğru izleniyor.

Servisin izlediği yol

Şikâyet "yoğuşmalı aldım ama tasarruf yok" ise sıra belirli.

Gidiş ve dönüş sıcaklıkları ölçülüyor.

Baca gazı analizi yapılıyor; gaz sıcaklığı ve karbondioksit oranı okunuyor.

Radyatörlerin yüzey sıcaklıkları karşılaştırılıyor.

By-pass konumu ve pompa ayarı kontrol ediliyor.

Tahliye hattından akış olup olmadığına bakılıyor.

Bu ölçümlerden sonra hangi müdahalenin ne kazandıracağı sayıyla söylenebiliyor.

Termostatik vanaların etkisi

Odalar hedefe ulaştıkça vanalar kapanıyor ve sistemin davranışı değişiyor.

Kapanan her vana, açık kalan kollardaki akış hızını artırıyor.

Hızlanan su ısısını daha az bırakıyor ve dönüş sıcaklığı yükseliyor.

Bu yüzden çok sayıda termostatik vana bulunan tesisatlarda pompa ayarı ayrıca önem kazanıyor.

Değişken devirli pompa direnci algılayıp devri düşürüyor ve bu etkiyi büyük ölçüde bastırıyor.

Sabit devirli pompada ise by-pass ayarı devreye giriyor.

Ölçümü ne zaman yapmalı

Yanlış zamanda alınan ölçüm yanlış sonuç veriyor.

Cihaz yeni çalışmaya başlamışken sistem henüz oturmamış oluyor.

En az yarım saat çalıştıktan sonra ölçmek gerekiyor.

Kullanım suyu üretimi sırasında ısıtma devresi durduğu için o anda ölçüm alınmıyor.

Bütün radyatör vanaları açıkken alınan ölçüm, sistemin tam yük davranışını gösteriyor.

Vanaların çoğu kapalıyken alınan ikinci bir ölçüm ise by-pass ve pompa ayarı hakkında bilgi veriyor.

Boru yalıtımının payı

Gidiş hattındaki yalıtımsız borular ısıyı istenmeyen yerlere bırakıyor.

Isıtılmayan bodrum ya da şaftlardan geçen hatlarda kayıp belirgin oluyor.

Bu kayıp dönüş sıcaklığını düşürüyor ama işe yarar bir düşüş değil; ısı odaya gitmiyor.

Yani düşük dönüş sıcaklığı tek başına iyi haber sayılmıyor.

Doğru tablo, radyatörler beklenen sıcaklıktayken dönüşün düşük olması.

Bu ayrım, ölçümün radyatör yüzey sıcaklıklarıyla birlikte değerlendirilmesini gerektiriyor.

Ölçüm sonuçlarının kaydı

Tek seferlik bir ölçüm durumu gösteriyor, gidişatı göstermiyor.

Her yıl aynı koşullarda alınan değerler yan yana yazıldığında değişim görünüyor.

Gidiş-dönüş farkının yıllar içinde daralması, tesisatta çamurlanma başladığını gösterebiliyor.

Baca gazı sıcaklığının yükselmesi eşanjörde kireç birikimine işaret ediyor.

Bu kayıtlar bakım fişinde yer aldığında karar vermek kolaylaşıyor.

Fişte yalnız "bakım yapıldı" yazıyorsa karşılaştırma imkânı kayboluyor.

Kullanıcının kendi yapabileceği gözlem

Termometre olmadan da bir fikir edinmek mümkün.

Kombinin altındaki iki borudan biri sıcak, diğeri ılık olmalı.

İkisi de aynı derecede sıcaksa su radyatörlere ısısını bırakmadan dönüyor demek.

Radyatörlerin girişi sıcak, çıkışı belirgin biçimde daha serin olmalı.

Bütün radyatörler her yerinden aynı sıcaklıktaysa akış çok hızlı demek.

Bu gözlem kesin bir ölçüm değil ama servisi çağırmadan önce anlatılacak somut bir bilgi veriyor.

Yanlış yönlendiren bir beklenti

Dönüş suyunu düşürmek amaç değil, sonuç.

Pompayı çok yavaşlatarak ya da vanaları kısarak sayı düşürülebiliyor.

Ama bu, odaların ısınmaması pahasına elde edilmiş bir düşüş oluyor.

Doğru hedef, odalar istenen sıcaklıktayken dönüşün düşük olması.

Bunu sağlayan şey yeterli radyatör yüzeyi ve dengeli bir tesisat.

Sayıyı kovalamak yerine sistemi düzeltmek, kalıcı sonucu veren yaklaşım.

Sık sorulanlar

Dönüş suyu sıcaklığını nasıl öğrenirim?+

Bazı cihazlar ekranda gösteriyor. Göstermiyorsa dönüş borusu üzerinden temassız termometreyle ölçülüyor; boru yüzeyi temiz olmalı ve yalıtımlıysa altından ölçülüyor.

Gidiş ile dönüş arasındaki fark kaç derece olmalı?+

Radyatörlü sistemlerde 10-20 derece arası olağan. Fark çok küçükse su hızlı dolaşıyor, çok büyükse dolaşım yetersiz. İkisi de ayrı sorunlara işaret ediyor.

Dönüş suyunu düşürmek için pompayı yavaşlatmak doğru mu?+

Belirli bir noktaya kadar doğru; su yavaş geçtikçe ısısını daha çok bırakıyor. Ama fazla yavaşlatmak uzak radyatörleri susuz bırakıyor ve cihazın asgari debisinin altına inilebiliyor.

Yoğuşmasız cihazda da dönüş suyu önemli mi?+

Önemli ama ters yönde. O cihazlarda dönüş suyunun çok soğuk olması eşanjörde yoğuşma yapıp korozyona yol açıyor; yüksek tutulması isteniyor.

Dönüş sıcaklığını ölçüp nedenini buluyoruz

Gidiş-dönüş farkını ölçüp yükseltenin by-pass mı, denge mi, pompa mı, petek mi olduğunu ayırıyoruz. Tesisat tarafındaki işler için petek temizliği hizmetiyle Aliağa, Çandarlı, Bergama ve Dikili'ye geliyoruz.