Fan Arızasının Belirtileri

Kombide fan, çoğu kullanıcının varlığından bile haberdar olmadığı ama olmadan cihazın hiç çalışamayacağı bir parça. Görevi yalnızca havayı hareket ettirmek değil; yanmanın güvenli koşullarda gerçekleşmesini sağlamak. Bu nedenle fanla ilgili en küçük bir aksama bile cihazın kendini durdurmasına yol açıyor. Belirtiler bazen çok net oluyor, bazen de aylarca fark edilmeden verimi düşürüyor.

Fan ne yapıyor

Cihaz devreye girdiğinde önce fan çalışıyor ve baca içinde kalmış olabilecek yanma gazını dışarı süpürüyor. Bu ön süpürme, ateşleme anında baca içinde birikmiş gaz bulunmamasını sağlıyor. Süpürme tamamlanmadan gaz valfi açılmıyor.

Yanma başladıktan sonra fan durmuyor; brülöre gereken havayı sağlamaya ve baca gazını dışarı atmaya devam ediyor. Yoğuşmalı cihazlarda ayrıca hava ile gazın karışım oranını da fan devri belirliyor, dolayısıyla fan doğrudan yanma kalitesinin parçası oluyor.

Birinci tablo: fan hiç dönmüyor

Cihaz devreye giriyor ama hiçbir ses gelmiyor ve kısa süre sonra kilitleniyor. Ekranda baca ya da hava akışıyla ilgili kod görünüyor. Bu tabloda cihaz ateşleme yapmıyor, çünkü hava presostatı kapanmadan gaz valfine izin verilmiyor.

Nedeni motor sargısının yanması, kondansatörün bitmesi, kablo kopması ya da karttan besleme gelmemesi olabiliyor. Ayrım elektriksel ölçümle yapılıyor; fana gerilim geliyor ama dönmüyorsa sorun fanda, gerilim gelmiyorsa kart tarafında.

İkinci tablo: fan dönüyor ama yetersiz

Bu tablo daha zor fark ediliyor. Fan sesi duyuluyor, cihaz çalışıyor gibi görünüyor ama ateşleme olmuyor ya da yanma bozuk gerçekleşiyor. Fan gerekli devre ulaşamadığı için basınç farkı oluşmuyor ve presostat kapanmıyor.

Nedenleri arasında rulman yıpranması, kanatlarda toz ve kurum birikmesi, motor sargısındaki zayıflama ve besleme geriliminin düşüklüğü bulunuyor. Bu grupta cihaz bazen çalışıp bazen kilitleniyor.

Üçüncü tablo: fan sesi değişmiş

Normal fan sesi sabit ve düşük bir üfleme. Rulman yıprandığında ses metalik ve dalgalı hale geliyor; kanatlara kir birikince ise dengesizlik oluşup titreşimli bir ses çıkıyor. Sesin karakter değiştirmesi arızanın habercisi oluyor.

Sesin cihazdan mı tesisattan mı geldiğinin ayrımı ayrı bir konu ve ilgili yazıda anlatıldı.

Dördüncü tablo: yanma bozukluğu

Fan devri düştüğünde brülöre giden hava azalıyor ve karışım zenginleşiyor. Sonuç sarı alev, kurum oluşumu ve baca gazı değerlerinin bozulması oluyor. Bu tabloda cihaz çalışmaya devam edebiliyor ve arıza uzun süre fark edilmiyor.

Belirti çoğu zaman gaz tüketiminde artış ve eşanjörde hızlanan kirlenme olarak geri dönüyor. Baca gazı analizi bu bozukluğu doğrudan gösteriyor.

Fan mı, baca mı

Baca tıkanması, terminalin rüzgâra açık konumu ve izin verilen uzunluk sınırlarının aşılması, fan tamamen sağlam olduğu halde aynı kodları üretiyor. Bu nedenle fan değişimi öncesinde baca yolu mutlaka değerlendiriliyor.

Ayrım için belirtinin hava koşullarıyla ilişkisine bakılıyor. Rüzgârlı günlerde artan ve sakin havada kaybolan kilitlenmeler baca tarafını, hava koşulundan bağımsız süren kilitlenmeler fan tarafını işaret ediyor.

Hortum ve venturi etkisi

Fanın ürettiği akış, ince silikon hortumlar üzerinden presostata iletiliyor. Hortumda su birikmesi ya da ezilme olduğunda fan normal dönse bile presostat kapanmıyor. Bu durumda arıza fan gibi görünüyor ama parça tamamen sağlam.

Bu yüzden fan kodlarında ilk kontrol edilen yerlerden biri hortumlar ve venturi bölgesi oluyor. Temizlik çoğu çağrıyı parça değişmeden kapatıyor.

Fanı yıpratan etkenler

Yanma bölgesinden gelen kurum ve ortamdan çekilen toz, kanatların üzerinde birikip dengeyi bozuyor. Hermetik cihazlarda dışarıdan alınan hava ile birlikte gelen kum ve tuz, sahil bölgelerinde ek bir yük oluşturuyor. Nem ise rulman ve motor sargısı için olumsuz.

Bu nedenle deniz kıyısına yakın konumlardaki cihazlarda fan ömrü daha kısa olabiliyor ve bakım aralığı buna göre değerlendiriliyor.

Ev içinde yapılabilecek gözlem

Cihaz devreye girdiğinde fan sesinin gelip gelmediği dinleniyor, ses geliyorsa karakteri not ediliyor ve kilitlenmenin hava koşullarıyla ilişkisi izleniyor. Ekrandaki kodun tam yazımı da yazılıyor. Bu dört gözlem fan ile baca ihtimallerini büyük ölçüde ayırıyor.

Cihazın kapağı açılmıyor; fan hem elektrikli hem baca gazı bölgesinde bulunuyor.

Servise ne anlatılıyor

Fan sesinin duyulup duyulmadığı, kodun tam yazımı, belirtinin sürekli mi kesintili mi olduğu ve rüzgârla ilişkisi anlatılıyor. Fan sesi hiç yoksa elektriksel taraf, ses varken kilitlenme oluyorsa akış tarafı öncelikli inceleniyor.

Önlemek için

Yıllık bakımda fan kanatları temizleniyor, presostat hortumları ve venturi bölgesi kontrol ediliyor, baca yolu gözle inceleniyor ve baca gazı analizi yapılıyor. Analiz değerleri fişe yazıldığında fan performansındaki kademeli düşüş yıllar içinde görünür hale geliyor.

Cihazın bulunduğu mekânın tozdan uzak tutulması ve dolap içi montajlarda havalandırma boşluklarının açık bırakılması da fan üzerindeki yükü azaltıyor.

Sabit devirli ve modülasyonlu fanlar

Eski cihazlarda fan tek devirde çalışıyor; ya dönüyor ya dönmüyor ve kart yalnızca presostattan gelen onaya bakıyor. Bu yapıda arıza net biçimde ortaya çıkıyor ve teşhis kısa sürüyor. Modülasyonlu cihazlarda ise fan devri kart tarafından sürekli değiştiriliyor, çünkü hava ile gazın oranı bu devir üzerinden ayarlanıyor.

İkinci yapıda arıza çok daha çeşitli biçimlerde görünebiliyor. Fan istenen devre ulaşamıyorsa cihaz düşük güçte takılı kalıyor; devir geri bildirimi karta ulaşmıyorsa fan sağlam olduğu halde arıza kodu çıkıyor. Bu nedenle modülasyonlu cihazlarda fan arızası yalnızca sesle değerlendirilmiyor, kartın okuduğu devir değeriyle birlikte inceleniyor.

Devir geri bildirimi ve kablo tarafı

Modülasyonlu fanlarda motor, kaç devirde döndüğünü karta bir sinyalle bildiriyor. Bu sinyal kablosunda kopukluk ya da sokette gevşeme olduğunda fan tam devirde dönüyor olsa bile kart bunu göremiyor ve cihazı durduruyor. Belirti tipik olarak kesintili oluyor; cihaz bazen normal çalışıp bazen aynı kodu veriyor.

Bu grup ölçümle kolayca ayrılıyor ama gözle bakılarak anlaşılmıyor, çünkü fan dönüyor ve kullanıcıya her şey normal görünüyor. Titreşim nedeniyle yıllar içinde gevşeyen soketler bu arızanın en yaygın kaynağı oluyor ve temizlenip yeniden takıldığında sorun ortadan kalkıyor.

Belirtinin mevsimsel dağılımı

Fan kaynaklı çağrılar sezon açılışında yoğunlaşıyor. Cihaz aylarca durduktan sonra ilk kez çalıştığında kanatlarda biriken toz dengeyi bozuyor, rulmanlar hareketsizlikten sertleşiyor ve baca içinde biriken nem hortumlara ulaşmış oluyor. Bu üç etken birlikte, ekim ayında belirgin bir çağrı artışı yaratıyor.

Kış ortasında ortaya çıkan fan arızaları ise genellikle gerçek yıpranmayı gösteriyor, çünkü cihaz zaten süreklidir ve toz kaynaklı geçici sorunlar sezon başında elenmiş oluyor. Belirtinin ne zaman başladığı bu yüzden ustaya arızanın niteliği hakkında da fikir veriyor.

Değişim mi temizlik mi

Fan arızalarında müdahalenin kapsamı, sorunun mekanik mi elektriksel mi olduğuna göre belirleniyor. Kanatlarda toz ve kurum birikmesi ya da dengesizlik varsa temizlik çoğu zaman performansı geri getiriyor ve parça değişimine gerek kalmıyor. Aynı şekilde hortum ve venturi kaynaklı sorunlarda fan hiç sökülmeden çağrı kapanabiliyor.

Buna karşılık rulmanda boşluk hissediliyorsa, motor ısınıyorsa ya da çekilen akım sınır değerin dışındaysa değişim gündeme geliyor. Bu ayrım ölçümle yapıldığı için telefonda kesin bir kapsam söylenemiyor; yerinde yapılan kontrol hangi seçeneğin geçerli olduğunu belirliyor ve gereksiz parça masrafını önlüyor.

Değişim sonrası yapılan kontroller

Fan değiştirildikten sonra yalnızca cihazın yanması yeterli sayılmıyor. Baca gazı analizi yapılıp yanma değerlerinin sınırlar içinde kaldığı doğrulanıyor, modülasyonlu cihazlarda ise fanın en düşük ve en yüksek devirlerde istenen değerlere ulaştığı kontrol ediliyor. Bu kontroller yapılmadığında yeni fan takılmış olsa bile yanma bozukluğu sürebiliyor.

Ölçülen değerler fişe yazıldığında, bir sonraki bakımda fanın performansının korunup korunmadığı da karşılaştırmayla anlaşılabiliyor.

Bu karşılaştırma, kademeli düşüşü erken yakalamanın en pratik yolu oluyor.

Sık sorulanlar

Fan bozulunca kombi çalışır mı?+

Çalışmıyor. Fan dönmeden hava presostatı kapanmadığı için cihaz ateşleme yapmıyor; bu bir güvenlik kuralı.

Fan dönüyor ama cihaz yanmıyorsa?+

Fan yeterli akışı üretemiyor olabiliyor. Rulman yıpranması, kanatlarda kirlenme ya da baca tarafındaki direnç bu tabloyu üretiyor.

Fan sesi arttıysa arıza mı?+

Karakter değişimi bilgi taşıyor. Metalik ve dalgalı bir sese dönüşen fan sesi rulman yıpranmasını gösteriyor.

Fan temizlenerek kurtarılır mı?+

Kanatlardaki toz ve kurum temizlendiğinde performans geri gelebiliyor. Rulman ve motor arızasında değişim gerekiyor.

Fanı değiştirmeden önce bacayı doğruluyoruz

Hortum, venturi ve baca yolunu kontrol edip fanın gerçekten yetersiz olup olmadığını ölçümle belirliyoruz. Ölçüm gerektiren durumlarda servis olarak Aliağa, Çandarlı, Bergama ve Dikili'de yerinde çalışıyoruz.