Genleşme Tankı Söndüğünde Ne Olur

Kombi tesisatındaki parçalar arasında en çok göz ardı edileni genleşme tankı. Hareketli bir parçası yok, ses çıkarmıyor ve arızalandığında kendini doğrudan göstermiyor; onun yerine emniyet ventili damlatıyor, cihaz kilitleniyor ya da kullanıcı sürekli su ekliyor. Bu nedenle çoğu çağrıda tank değil, onun ortaya çıkardığı belirtiler tartışılıyor. Oysa tesisatta düzenli olarak tekrarlanan basınç iniş çıkışının en yaygın açıklaması bu parça.

Tank nasıl çalışıyor

Tankın içi bir membranla ikiye ayrılmış durumda. Bir tarafta tesisat suyu, diğer tarafta fabrikada basılmış hava bulunuyor. Su ısınıp genleştiğinde membranı iterek hava tarafını sıkıştırıyor ve hacim artışı bu şekilde soğuruluyor.

Su soğuyup hacmi küçüldüğünde ise sıkışan hava membranı geri itiyor ve basınç eski değerine dönüyor. Sistem sağlıklıyken bu döngü her gün defalarca yaşanıyor ve kullanıcı hiçbir şey fark etmiyor.

Hava neden azalıyor

Membran tamamen geçirimsiz değil; yıllar içinde hava molekülleri membrandan yavaşça geçerek su tarafına karışıyor. Bu, arıza değil doğal bir süreç ve bu yüzden ön basıncın düzenli aralıklarla ölçülüp tamamlanması gerekiyor.

İkinci yol membranın yırtılması. Bu durumda hava doğrudan suya karışıyor ve tank tamamen işlevsiz kalıyor; hava tamamlansa bile kısa sürede yeniden kayboluyor.

Birinci belirti: ısınınca fırlayan basınç

Hava yastığı zayıfladığında ısınan suyun hacim artışı soğurulacak yer bulamıyor ve basınç hızla yükseliyor. Kısa sürede emniyet ventilinin açma değerine ulaşılıyor ve ventil bir miktar su atıyor. Kullanıcı bunu genellikle cihazın altındaki su ya da giderde nem olarak fark ediyor.

Bu davranışın ayırt edici yanı hızı; basınç yavaşça değil, cihaz çalışmaya başladıktan kısa süre sonra belirgin biçimde yükseliyor.

İkinci belirti: soğuyunca dibe inen basınç

Isınırken atılan su sistemden kalıcı olarak çıkmış oluyor. Sistem soğuduğunda su hacmi küçülüyor ama artık daha az su bulunduğu için basınç başladığı değerin altına iniyor. Bu döngü her gün tekrarlandığı için basınç günden güne daha aşağı kayıyor.

Sonunda alt sınıra ulaşıldığında cihaz kendini koruma amacıyla kilitleniyor. Kullanıcı su ekleyip devam ediyor ve aynı döngü baştan başlıyor.

Üçüncü belirti: sık su ekleme ihtiyacı

Kaçak olmadığı halde sürekli su eklemek zorunda kalmak, bu tablonun en yaygın kullanıcı deneyimi. Su gerçekten sistemden çıkıyor ama görünür bir yerden değil, emniyet ventilinden gidere gidiyor. Bu nedenle kaçak arandığında hiçbir şey bulunamıyor.

Ayrımı yapmak için emniyet ventilinin tahliye borusunda nem olup olmadığına bakılıyor. Konu görünmeyen kaçak yazısında da ele alındı.

Ölçüm nasıl yapılıyor

Kesin tanı ön basınç ölçümüyle konuyor. Tesisat basıncı boşaltıldıktan sonra tankın hava sübabından bir manometreyle ölçüm alınıyor ve üreticinin verdiği değerle karşılaştırılıyor. Değer düşükse hava tamamlanıyor.

Sübaptan hava yerine su geliyorsa membran yırtılmış demektir ve tank değişiyor. Bu tek kontrol, tamamlama ile değişim arasındaki kararı netleştiriyor.

Tank yeterli büyüklükte mi

Tank sağlam olduğu halde aynı belirtiler görülebiliyor; bu durumda tankın karşılayabileceği hacim tesisata göre yetersiz demektir. Radyatör sayısı fazla, boru hattı uzun ya da yerden ısıtma bulunan tesisatlarda cihaz içindeki standart tank yetmeyebiliyor.

Bu tabloda çözüm tank değişimi değil, tesisata ilave genleşme tankı eklenmesi oluyor. Cihaz sonradan büyütülmüş bir tesisata bağlandıysa bu ihtimal ilk sıralarda değerlendiriliyor.

Söndüğünde tesisata verdiği zarar

Sürekli su atıp yeniden dolan bir tesisat, her seferinde taze ve oksijenli şebeke suyu alıyor. Oksijen radyatörlerde ve boru hattında korozyonu hızlandırıyor, ortaya çıkan tortu pompayı ve eşanjörü zorluyor. Sert su bulunan bölgelerde her dolum aynı zamanda yeni kireç anlamına geliyor.

Bu nedenle sönmüş bir tank, kendi başına ucuz bir arıza olduğu halde ertelendiğinde çok daha pahalı sonuçlar doğuruyor.

Aşırı yüksek ön basıncın etkisi

Hava tamamlanırken üreticinin verdiği değerin üstüne çıkılması da sorun yaratıyor. Bu durumda membran su tarafına doğru fazla itiliyor ve tankın soğurabileceği hacim azalıyor. Sonuç yine basınç dalgalanması oluyor.

Bu yüzden hava tamamlama işlemi göz kararı değil, ölçüye göre yapılıyor ve işlem sırasında tesisat tarafı basınçsız olmalı.

Kullanıcının izleyebileceği tek gösterge

Manometrenin soğuk ve sıcak haldeki değerleri bu arızanın tamamını anlatıyor. Cihaz uzun süre durduktan sonra okunan değer ile bir saat çalıştıktan sonra okunan değer not ediliyor. Aradaki farkın aşırı büyük olması ve soğuk değerin günden güne düşmesi tankı işaret ediyor.

Bu iki okuma haftada bir yapıldığında bile arıza erken yakalanıyor ve cihaz kilitlenmeden müdahale edilebiliyor.

Önlemek için

Yıllık bakımda tankın ön basıncı ölçülüp tamamlanıyor ve ölçülen değer fişe yazılıyor. Yıllar içindeki düşüş hızı görünür hale geldiğinde, membranın yorulmaya başladığı da anlaşılıyor. Aynı bakımda emniyet ventili ve tesisat basıncı da kontrol edildiği için tablo bütünüyle değerlendirilmiş oluyor.

Tesisata ilave radyatör ya da yerden ısıtma eklendiğinde tank kapasitesinin yeniden değerlendirilmesi de gerekiyor; eski tank yeni hacme yetmeyebiliyor.

Cihaz içi tank ile harici tank farkı

Duvar tipi kombilerin çoğunda genleşme tankı cihazın içine, gövdenin arka bölümüne yerleştiriliyor. Bu yerleşim yerden tasarruf sağlıyor ama iki dezavantaj getiriyor: tankın hacmi cihaz gövdesiyle sınırlı kalıyor ve ölçüm ile değişim için cihazın sökülmesi gerekiyor. Bu nedenle cihaz içi tanklarda arıza, harici tanklara göre daha geç fark ediliyor ve müdahale daha uzun sürüyor.

Harici tanklar ise tesisat üzerinde görünür bir noktaya, genellikle cihazın yakınındaki boru hattına bağlanıyor. Ölçüm ve hava tamamlama işlemi cihaz sökülmeden yapılabildiği için bakım kolaylaşıyor. Cihaz içindeki tank yetersiz kalan tesisatlarda ilave tank da bu biçimde ekleniyor ve iki tank birlikte çalışıyor.

Tankın konumu ve bağlantı biçimi

Tankın tesisata bağlandığı nokta da davranışını etkiliyor. Bağlantı genellikle dönüş hattına, pompanın emiş tarafına yakın bir yere yapılıyor; bu yerleşim tankın gördüğü sıcaklığı düşürüyor ve membran ömrünü uzatıyor. Gidiş hattına, yani en sıcak bölgeye bağlanan tanklarda membran daha hızlı yoruluyor.

Bağlantı borusunun kesiti de önemli; dar bir bağlantı, hacim değişimini yeterince hızlı iletemediği için tank sağlam olsa bile basınç dalgalanması oluşabiliyor. Bu ayrıntılar sonradan eklenen tanklarda daha sık sorun çıkarıyor ve montaj sırasında değerlendiriliyor.

Belirtiyi diğer nedenlerden ayırmak

Isınmayla yükselip soğumayla düşen basınç, yalnızca genleşme tankına özgü bir davranış değil. Dolum vanasının sızdırması da soğuk haldeki basıncı yükseltiyor; eşanjördeki bir geçiş de şebeke basıncını kapalı devreye taşıyor. Bu iki durumda da manometre hareketli görünüyor ama nedeni farklı.

Ayrım için soğuk haldeki değerin yönüne bakılıyor. Genleşme tankı sönmüşse soğuk değer zamanla düşüyor, çünkü sistem su kaybediyor. Dolum vanası sızdırıyorsa ya da eşanjörde geçiş varsa soğuk değer yükseliyor. Yön tek başına iki grubu birbirinden ayırıyor ve ölçümün nereden başlayacağını belirliyor.

Değişim kararı ve sonrası

Tank değişimine karar verildiğinde yeni tankın hacmi eski tankın hacmine göre değil, tesisatın gerçek su hacmine göre seçiliyor. Cihazla birlikte gelen tank yıllar önce daha küçük bir tesisata göre boyutlandırılmış olabiliyor ve aradan geçen sürede radyatör ilavesi yapılmışsa aynı hacim yetersiz kalıyor. Bu değerlendirme yapılmadan takılan yeni tank, kısa sürede aynı belirtileri üretiyor.

Değişimden sonra ön basınç yeniden ölçülüp ayarlanıyor ve tesisat doldurulup havası alınıyor. Ardından birkaç hafta boyunca soğuk haldeki basınç izleniyor; değerin sabit kalması işlemin sonuç verdiğini gösteriyor. Bu izleme yapılmadığında, aynı belirtinin başka bir nedenden sürüp sürmediği anlaşılamıyor.

Yeni tankın ön basınç değeri ve değişim tarihi de fişe yazılıyor; böylece bir sonraki bakımda havanın ne kadar sürede ne kadar azaldığı görülebiliyor ve membranın durumu hakkında erken fikir ediniliyor.

Bu kayıt, tankın beklenenden hızlı hava kaybettiği durumlarda garanti değerlendirmesi için de dayanak oluyor.

Sık sorulanlar

Genleşme tankı ne işe yarıyor?+

Isınan suyun hacim artışını içindeki hava yastığıyla karşılıyor. Bu sayede basınç güvenli aralıkta kalıyor.

Söndüğü nasıl anlaşılır?+

Isınınca basınç hızla yükselip emniyet ventilinden su gelmesi, soğuyunca alt sınıra düşmesi tipik belirti. Kesin sonuç ön basınç ölçümüyle alınıyor.

Hava basılırsa düzelir mi?+

Membran sağlamsa evet. Membran yırtılmışsa hava suyun içine geçtiği için tamamlama kalıcı olmuyor ve tank değişiyor.

Kaç yılda bir kontrol edilmeli?+

Yıllık bakımın standart adımlarından biri. Hava, membrandan zamanla sızdığı için düzenli ölçüm gerekiyor.

Tankı ölçüyle değerlendiriyoruz

Ön basıncı ölçüp membranın sağlam olup olmadığını belirliyor, tamamlama yeterliyse değişim önermiyoruz. Telefonda çözülmeyen durumlarda kombi servisi veriyoruz; bölgemiz Aliağa, Çandarlı, Bergama ve Dikili.