İlk Yakışta Duyulan Sesler Normal mi

Aylarca sessiz duran bir tesisat ilk kez ısındığında evde yeni sesler duyuluyor. Bunların hangisinin geçici, hangisinin uyarı olduğunu ayırmak, hem gereksiz endişeyi hem ertelenmiş bir arızayı önlüyor.

Sesin üç bilgisi

Bir sesi değerlendirirken üç şeye bakılıyor. Nereden geliyor: cihazdan mı, radyatörden mi, borulardan mı.

Ne zaman geliyor: cihaz yanarken mi, pompa dönerken mi, sistem soğurken mi. Nasıl bir ses: çıtırtı mı, fıkırtı mı, uğultu mu, ıslık mı, vuruş mu.

Bu üç bilgi bir araya geldiğinde olası nedenler birkaç taneye iniyor. Servise "ses geliyor" demek yerine bu üçünü söylemek, teşhis süresini belirgin biçimde kısaltıyor.

Çıtırtı: metal genleşmesi

Sezon başında en sık duyulan ses bu. Borular ve radyatörler ısındıkça genleşiyor, soğudukça büzülüyor.

Bu hareket sırasında metal, geçtiği duvar deliklerine ve kelepçelere sürtüyor. Ortaya kesintili bir çıtırtı çıkıyor.

İlk ısınmalarda olağan ve birkaç gün içinde azalıyor. Sürekli ve yüksek sesliyse boru serbestçe hareket edemiyor demektir; kelepçenin gevşetilmesi ya da geçiş deliğinin genişletilmesi gerekiyor.

Fıkırtı ve şırıltı: hava

Su içinde hava kabarcığı varsa dolaşırken bu sesi üretiyor. Sezon başında çok yaygın, çünkü yaz boyunca tesisatta hava toplanıyor.

Ses radyatörlerden ve borulardan geliyor. Sistem soğuduktan sonra radyatörlerden hava alındığında geçiyor.

Bir iki tur hava almadan sonra ses sürüyorsa hava girişi devam ediyor demektir; sızıntı ya da genleşme tankı gündeme geliyor. Konu ayrı bir yazıda ele alındı.

Uğultu: pompa

Pompa çalışırken sürekli ve düzenli bir uğultu duyuluyor; bu normal çalışma sesi. Sezon başında bu ses eskisinden yüksekse dikkat edilmesi gerekiyor.

İçinde hava kalmış bir pompa daha gürültülü çalışıyor; hava alındığında düzeliyor. Devir kademesi yüksek seçilmişse ses artıyor ve kademe düşürülebiliyor.

Metalik ve sürtünmeli bir ses ise rulman aşınmasını gösteriyor; bu ses hava almayla ya da kademeyle geçmiyor.

Islık: akış hızı

Vanalarda ve dar geçişlerde duyulan ince ses, suyun hızla geçtiğini gösteriyor. Pompa devri yüksekse ya da termostatik vanaların çoğu kapalıysa oluşuyor.

By-pass fazla kısıksa aynı sonuç çıkıyor. Kısmen kapalı bir radyatör vanası da tek başına ıslık üretebiliyor.

Çözüm pompa devri, by-pass ayarı ve tesisat dengesinin birlikte değerlendirilmesi; ayrıntısı by-pass yazısında.

Vuruş ve darbe sesi

Borulardan gelen tek tek vuruşlar genellikle mekanik. Boru bir yere değiyor ve genleşirken darbe üretiyor.

Kelepçe gevşemiş olabiliyor ya da askı yetersiz olabiliyor. Bazı durumlarda vana ani kapanınca su darbesi oluşuyor.

Bu sesler cihazın arızası olmadığı halde rahatsız edici; kaynağı bulunup sabitleme yapıldığında geçiyor.

Yanma sırasında patlama benzeri ses

Bu grup ayrı ve ertelenmiyor. Cihaz ateşleme yaparken duyulan tok bir patlama sesi, gecikmeli ateşlemeyi gösterebiliyor.

Gaz brülöre geliyor ama hemen tutuşmuyor; birkaç saniye biriktikten sonra topluca yanıyor. Nedeni kirli elektrot, yanlış konum, düşük gaz basıncı ya da tıkalı brülör olabiliyor.

Bu ses duyulduğunda cihaz kapatılıp servis aranıyor. Reset atıp denemeye devam edilmiyor.

Fan sesi

Cihaz devreye girerken fan çalışıyor ve bir süpürme sesi duyuluyor; bu normal. Sezon başında bu ses değişmişse kanatlarda birikme olabiliyor.

Ritmik bir titreşim dengesiz dönüşü gösteriyor. Metalik sürtünme rulman aşınmasını gösteriyor. Düzenli aralıklarla vuruş sesi, kanadın gövdeye değdiğini gösteriyor.

Fan ve motor tarafındaki değerlendirme ayrı bir yazıda ele alındı.

Kaynama benzeri ses

Cihazın içinden gelen kaynama sesi ciddiye alınıyor. Eşanjörde yerel aşırı ısınma olduğunu gösterebiliyor.

Nedeni dolaşım yetersizliği olabiliyor: hava, sıkışmış pompa, tıkalı filtre ya da kapalı vana. Eşanjörde kireç birikmesi de aynı sesi üretiyor.

Bu durumda cihaz genellikle kısa süre sonra aşırı ısınma kilidine geçiyor. Ses duyulduğunda dolaşım tarafı kontrol ediliyor.

İlk günlerde geçmesi beklenen sesler

Bazı sesler zamanla azalıyor ve müdahale gerektirmiyor. Metal genleşmesinden gelen çıtırtılar birkaç ısınma çevriminden sonra hafifliyor.

Radyatör yüzeyindeki tozun yanmasından gelen hafif koku ve eşlik eden sesler ilk saatlerde geçiyor. Yeni doldurulmuş bir tesisatta hava sesleri, birkaç tur hava almadan sonra kesiliyor.

Bu üç durumda bir hafta beklemek makul; sonrasında ses sürüyorsa neden aranıyor.

Hiç geçmeyecek sesler

Bazı sesler kendiliğinden geçmiyor ve beklemek işe yaramıyor. Metalik sürtünme sesi rulman aşınmasını gösteriyor.

Yanma sırasındaki patlama sesi ateşleme sorununu gösteriyor. Kaynama sesi dolaşım sorununu gösteriyor.

Bu üçünde erteleme, hem sesin artmasına hem parça hasarına yol açıyor. İlkinde parça değişimi, ikincisinde güvenlik değerlendirmesi, üçüncüsünde dolaşım kontrolü gerekiyor.

Sesin kaydedilmesi

Ses tarif etmek zor ve servis geldiğinde ses çıkmayabiliyor. Telefonla kısa bir kayıt almak bu sorunu çözüyor.

Kayıt alınırken sesin cihazın hangi aşamasında geldiği de söyleniyor: ateşleme anında mı, pompa dönerken mi, sistem soğurken mi.

Bu kayıt, ustanın yanına doğru parçayı almasını sağlayabiliyor ve ikinci ziyareti önlüyor.

Ses ve mekân ilişkisi

Aynı ses her evde aynı düzeyde duyulmuyor. Cihazın yatak odasına bitişik bir duvara monte edilmiş olması, normal çalışma sesini bile rahatsız edici kılıyor.

Dolap içindeki bir cihazda kapak titreşimi sesi büyütüyor. Boru geçişlerinin duvara doğrudan temas etmesi, sesi bina boyunca taşıyor.

Bu durumlarda çözüm cihazda değil montajda: titreşim yalıtımı, kelepçe yastığı ve boru geçişlerinin serbest bırakılması ses düzeyini belirgin biçimde düşürüyor.

Gece duyulan sesler

Sesler en çok gece fark ediliyor, çünkü evin geri kalanı sessiz. Bu, sesin arttığı anlamına gelmiyor; duyulur hale geldiğini gösteriyor.

Gece programı olan evlerde sistem sabaha karşı devreye giriyor ve o saatte çıkan çıtırtılar uyandırıcı olabiliyor. Bu durumda geri açma saatini biraz erkene almak, sesin uyku dışında kalmasını sağlıyor.

Boru geçişlerinin yalıtılması ve kelepçelerin yastıklanması da gece sesini belirgin biçimde düşürüyor.

Yeni cihazda duyulan sesler

Cihaz yeni takıldıysa bazı sesler tesisattan geliyor olabiliyor. Yeni pompa daha yüksek basınç üretiyorsa eski borularda akış sesi artıyor.

Modülasyonlu bir fan, eski sabit devirli fana göre farklı bir ton çıkarıyor ve kulağa yabancı geliyor. Yoğuşmalı cihazlarda tahliye hattından gelen damlama sesi yeni bir ses olarak fark ediliyor.

Bu üçü arıza değil, farklı bir çalışma biçiminin sonucu. Yine de ilk sezon bakımında ses düzeyi konuşulup gerekiyorsa pompa ayarı yapılabiliyor.

Ses arttıkça ne yapılmalı

Sabit bir ses genellikle yerleşmiş bir durum; artan bir ses ise ilerleyen bir sorun. Bu ayrım, aciliyeti belirliyor.

Aynı ses aylardır aynı düzeydeyse ve cihaz sorunsuz çalışıyorsa bakımda ele alınabiliyor. Birkaç hafta içinde belirgin biçimde artmışsa beklenmiyor.

Sesin artışıyla birlikte cihazın kilide geçmeye başlaması ise doğrudan servis gerekçesi. Bu üçlü değerlendirme, hem gereksiz çağrıyı hem geciken müdahaleyi önlüyor.

Komşudan gelen sesler

Apartmanlarda duyulan bazı sesler kendi cihazınızdan gelmiyor. Ortak kolonlardan geçen su, komşu dairenin cihazı devreye girdiğinde ses üretebiliyor.

Şaft içindeki borular titreşimi kat boyunca taşıyor. Kendi cihazınız kapalıyken de ses geliyorsa kaynak dışarıda demektir.

Bunu doğrulamanın yolu basit: cihazı ve pompayı tamamen durdurup sesin sürüp sürmediğine bakmak. Süren ses için çözüm bina tarafında; şaft yalıtımı ve kelepçe düzenlemesi gerekiyor.

Sesi kayıt altına almanın faydası

Ses şikâyetleri, servis geldiğinde en sık kaybolan belirti. Cihaz o an sessiz çalışıyor ve tarif edilen ses üretilemiyor.

Telefonla alınan kısa bir kayıt bu sorunu ortadan kaldırıyor. Kaydın yanına sesin hangi saatte ve cihazın hangi aşamasında geldiği yazıldığında bilgi tamamlanıyor.

Bu iki ayrıntı, ustanın ikinci ziyarete gerek kalmadan doğru parçayı yanına almasını sağlayabiliyor.

Sonuçta ses, cihazın kendini anlattığı en erken dildir; dinlemeyi bilmek çoğu zaman ölçüm aletinden önce yol gösteriyor.

Bu yüzden sezon başındaki ilk günler dikkatle dinlenmeye değer.

Sık sorulanlar

İlk gün gelen çıtırtılar normal mi?+

Metal genleşmesinden gelen çıtırtı ilk ısınmalarda olağan ve birkaç gün içinde azalıyor. Sürekli ve yüksek sesli bir çıtırtı ise genleşmenin engellendiğini gösterebiliyor.

Fıkırtı sesi neyin işareti?+

Tesisatta hava var. Sistem soğuduktan sonra radyatörlerden hava alındığında geçiyor; geçmiyorsa hava kaynağı aranıyor.

Yanma sırasında patlama benzeri ses geliyorsa?+

Bu ertelenmiyor. Gecikmeli ateşleme, brülörde birikmiş gazın topluca tutuşması demek olabiliyor; cihaz kapatılıp servis aranıyor.

Radyatörlerden ıslık geliyorsa?+

Akış hızı yüksek demek. Pompa devri, by-pass ayarı ve tesisat dengesi birlikte değerlendiriliyor.

Sesin türünü dinleyip yerini buluyoruz

Sesin nereden, ne zaman ve nasıl geldiğini birlikte değerlendirip geçici olanla müdahale gerekeni ayırıyoruz. Servis gerekiyorsa kombi servisi hizmet bölgemiz Aliağa, Çandarlı, Bergama ve Dikili.