Tam Yoğuşmalı Ne Demek, Ne Değil

Cihaz tanıtımlarında sık geçen ifadelerden biri tam yoğuşmalı. Kullanıcı bunu, cihazın her koşulda yoğuşma yaptığı ve dolayısıyla her koşulda en yüksek verimi verdiği şeklinde okuyor. Gerçek biraz farklı. Yoğuşmanın gerçekleşip gerçekleşmediğini belirleyen şey cihazın etiketi değil, tesisatın o anda hangi sıcaklıkta çalıştığı.

Yoğuşma tam olarak ne

Doğal gaz yandığında baca gazının içinde su buharı oluşuyor ve bu buhar ciddi miktarda enerji taşıyor. Baca gazı yeterince soğutulduğunda bu buhar yeniden suya dönüşüyor ve taşıdığı enerjiyi bırakıyor. Cihaz bu enerjiyi tesisat suyuna aktarıyor.

Yani yoğuşma bir cihaz özelliği değil, belirli koşullarda gerçekleşen fiziksel bir olay. Cihazın yaptığı şey, o koşul oluştuğunda ortaya çıkan ısıyı yakalayabilecek yapıda olmak.

Koşul nedir

Baca gazını soğutan şey, sistemden cihaza dönen su. Dönüş suyu yeterince soğuksa yoğuşma başlıyor. Sıcaksa başlamıyor. Eşiğin nerede olduğunu ayrı bir yazıda ayrıntılı anlattık.

Bu yüzden aynı cihaz, bir evde yoğuşma yaparken başka bir evde neredeyse hiç yapmayabiliyor. Fark cihazda değil, tesisatta.

Tam yoğuşmalı ifadesi nereden geliyor

Sektörde bu ifade genellikle cihazın eşanjörünün ve baca tarafının yoğuşma suyuna tam olarak dayanacak biçimde tasarlandığını anlatmak için kullanılıyor. Yani cihaz, yoğuşma sürekli gerçekleştiğinde bundan zarar görmeyecek malzemeden yapılmış demek.

Bu, cihazın her koşulda yoğuşma yapacağı anlamına gelmiyor. İfade bir kapasite değil, bir dayanıklılık bildirimi.

Ne değil

Tam yoğuşmalı bir cihaz, yüksek sıcaklıkta çalışan bir tesisatta yoğuşma yapmıyor. Küçük radyatörlerle donatılmış, dengesiz ve yüksek su sıcaklığı isteyen bir sistemde dönüş suyu sıcak dönüyor ve koşul oluşmuyor. Cihaz bu durumda yoğuşmasız bir cihaz gibi çalışıyor; farkı yalnızca eşanjör yüzeyinin genişliğinden gelen küçük bir kazanç oluyor.

Bu, kullanıcıların en çok hayal kırıklığına uğradığı nokta. Cihaz değişmiş, etiket değişmiş ama fatura değişmemiş oluyor.

Yarı yoğuşmalı diye bir şey var mı

Piyasada bazen bu ifadeye de rastlanıyor. Genelde, yoğuşmayı kısmen yapabilen ama tam dayanıklılığa sahip olmayan ara çözümleri anlatmak için kullanılıyor. Bugün yeni kurulumlarda bu ara sınıf büyük ölçüde geride kalmış durumda; ancak ikinci el cihaz alırken karşılaşılabiliyor ve ne anlama geldiğinin sorulması gerekiyor.

Cihazın yoğuşma yapıp yapmadığını nasıl anlarsınız

En basit gösterge, kondens tahliye hattından su akıp akmadığı. Cihaz düzenli çalışırken bu hattan sürekli ve gözle görülür bir akış olması gerekiyor. Akış yoksa veya çok azsa yoğuşma gerçekleşmiyor demektir.

İkinci gösterge, terminal çıkışında görülen beyaz buhar. Soğuk havalarda belirgin biçimde görünüyor ve yoğuşmanın işareti. Buhar hiç yoksa baca gazı yeterince soğumamış olabilir.

Ayarla ne kadar değişir

Çoğu tesisatta su sıcaklığını düşürmek, yoğuşmayı başlatmak için yeterli oluyor. Ancak bu ayar tek başına yapıldığında ev geç ısınmaya başlıyor, çünkü radyatör yüzeyi düşük sıcaklık için yeterli olmayabiliyor. Doğru yol, sıcaklığı kademeli düşürüp evin ısınma davranışını izlemek.

Dış hava sensörü olan sistemlerde bu iş kendiliğinden yapılıyor: dışarısı ısındıkça su sıcaklığı düşüyor ve yoğuşma daha uzun süre gerçekleşiyor.

Tesisat tarafında ne gerekiyor

Yoğuşmadan tam yararlanmak için radyatör yüzeylerinin düşük sıcaklıkta yeterli olacak şekilde seçilmiş olması gerekiyor. Eski tesisatlarda bu genelde sağlanmıyor. Ayrıca sistemin dengeli olması şart; dengesiz bir tesisatta bazı kollardan su neredeyse hiç soğumadan dönüyor ve ortalama dönüş sıcaklığı yükseliyor.

Tıkalı bir devre de aynı sonucu veriyor. Su hızlı geçip ısısını bırakamadan dönüyor. Bu yüzden cihaz değişiminde devrenin yıkanması, yoğuşma kazancını doğrudan etkileyen bir adım.

Bakımla ilişkisi

Yoğuşmalı cihazlarda eşanjörün gaz tarafı kurum tutmaya yatkın ve yüzey kirlendikçe ısı geçişi zayıflıyor. Bu, dolaylı olarak baca gazı sıcaklığını yükseltiyor ve yoğuşmayı azaltıyor. Yani bakım atlandıkça cihazın yoğuşma performansı da düşüyor.

Yoğuşma suyu sifonu da düzenli temizlik istiyor. Tıkanan bir sifon cihazın su tutmasına ve arıza vermesine yol açıyor.

Satın alırken sorulacak soru

Etiketteki ifadeyi tartışmak yerine sorulacak asıl soru şu: bu cihaz benim tesisatımda hangi dönüş sıcaklığında çalışacak? Cevap yüksek bir değerse, cihaz ne yazarsa yazsın yoğuşma kazancı sınırlı kalacak demektir. Bu durumda önce tesisat tarafında yapılacak iyileştirmeleri konuşmak gerekiyor. Cihaz ile sistem arasındaki bu ayrımı ayrı bir yazıda ele aldık.

Baca gazı sıcaklığı ne söylüyor

Bir cihazın yoğuşma yapıp yapmadığını en kesin gösteren şey baca gazı sıcaklığı. Yoğuşma gerçekleşiyorsa bu sıcaklık belirgin biçimde düşük çıkıyor. Yoğuşmasız çalışan bir cihazda ise baca gazı çok daha sıcak atılıyor.

Bu ölçüm baca gazı analiz cihazıyla yapılıyor ve yıllık bakımın bir parçası. Analizin neyi gösterdiğini ayrı bir yazıda anlattık. Kullanıcı bu değeri kendisi ölçemiyor ama bakım raporunda görebiliyor.

Mevsime göre değişiyor

Aynı cihaz, yılın farklı dönemlerinde farklı davranıyor. En soğuk günlerde sistem yüksek sıcaklık istiyor ve yoğuşma azalıyor. Ilıman günlerde ise su sıcaklığı düştüğü için yoğuşma artıyor. Yani cihaz sezonun büyük bölümünde yoğuşma yapıp, en soğuk birkaç günde yapmayabiliyor.

Bu normal bir davranış ve kabul edilebilir. Sorun, sistemin bütün sezon boyunca yüksek sıcaklıkta çalışmak zorunda kalması.

Radyatör yüzeyi kararı

Düşük sıcaklıkta çalışabilmek için radyatörlerin daha geniş yüzeye sahip olması gerekiyor. Aynı odaya aynı ısıyı vermek için, su daha soğuksa yüzey daha büyük olmak zorunda. Eski tesisatlarda radyatörler yüksek sıcaklığa göre seçilmiş durumda ve bu, yoğuşmanın önündeki en yaygın engel.

Cihaz değişimi sırasında en azından en çok geride kalan odalardaki radyatörlerin büyütülmesi, yoğuşma kazancını belirgin biçimde artırıyor. Bu, cihaza harcanan bütçenin karşılığını almanın en doğrudan yolu.

Ne beklemek doğru

Yoğuşmalı bir cihazdan beklenecek kazanç, tesisatın durumuna göre geniş bir aralıkta değişiyor. Düşük sıcaklıkta çalışan uygun bir sistemde kazanç belirgin; yüksek sıcaklık isteyen eski bir sistemde ise sınırlı. Bu aralığı bilerek karar vermek, sonradan yaşanan hayal kırıklığını önlüyor. Cihazı değiştirmeden önce tesisat tarafının değerlendirilmesi, çoğu evde cihazın kendisinden daha fazla kazanç sağlıyor.

Etiketteki değer nasıl ölçülüyor

Cihazların tanıtımında geçen verim değerleri laboratuvar koşullarında, belirlenmiş bir dönüş sıcaklığında ölçülüyor. Bu koşul, yoğuşmanın rahatça gerçekleştiği bir noktada seçiliyor. Yani etiketteki sayı, cihazın ulaşabileceği en iyi durumu gösteriyor; sizin evinizdeki ortalamayı değil.

Bu, etiketin yanıltıcı olduğu anlamına gelmiyor. Karşılaştırma yapmak için ortak bir zemin sağlıyor. Yalnızca o sayının bir taahhüt değil bir tavan olduğunu bilmek gerekiyor. Konuyu ayrı bir yazıda ele aldık.

Kullanım suyu tarafında yoğuşma

Yoğuşma çoğunlukla ısıtma devresi üzerinden konuşuluyor. Kullanım suyu tarafında ise koşul daha elverişli: şebekeden gelen su soğuk olduğu için baca gazı iyi soğuyor ve yoğuşma rahatça gerçekleşiyor. Yani sıcak su üretirken cihaz, ısıtma yaparkenkinden daha yüksek verimle çalışabiliyor.

Bu, yılın ısıtma yapılmayan aylarında da cihazın yoğuşma yaptığı anlamına geliyor ve kondens hattından yaz boyunca su akmasını açıklıyor.