Kolektör Vanaları Nasıl Ayarlanır

Kolektör, dolabın içinde duran ve üzerinde sıra sıra çıkış bulunan bir parça. Her çıkışın ucunda bir oda ya da bir döşeme devresi var. O odaların eşit ısınıp ısınmayacağına burada karar veriliyor ve çoğu tesisatta bu karar hiç verilmemiş oluyor.

Kolektör ne yapıyor

İşi dağıtmak ve toplamak.

Gidiş kolektörü kombiden gelen sıcak suyu devrelere paylaştırıyor.

Dönüş kolektörü devrelerden dönen suyu toplayıp cihaza gönderiyor.

Her çıkışta bir kapatma ya da ayar elemanı bulunuyor.

Bu yapı, her odaya ayrı boru çekilmesini mümkün kılıyor.

Bir odada sorun çıktığında yalnız o devre kapatılabiliyor; sistemin geri kalanı çalışmaya devam ediyor.

Neden ayar gerekiyor

Devreler eşit uzunlukta değil.

Kolektöre yakın odaya giden boru kısa; direnci düşük.

Evin öbür ucundaki odaya giden boru uzun; direnci yüksek.

Su, direncin düşük olduğu yerden daha çok geçiyor.

Kısa devre bol su alıyor, uzun devre az su alıyor.

Ayar yapılmadığında bazı odalar kaynıyor, bazıları hiç ısınmıyor.

Bu, tesisat dengesizliğinin kolektörlü sistemlerdeki görünümü; genel mantık denge vanası yazısında anlatıldı.

Debimetreli kolektörler

Ayarı en kolay yapılan tip.

Her çıkışta şeffaf bir tüp bulunuyor.

Tüpün içinde su akışıyla yükselen bir gösterge halkası var.

Halkanın hizasındaki rakam, o devreden geçen debiyi litre/dakika olarak veriyor.

Üstündeki başlık çevrildikçe değer değişiyor.

Böylece ayar tahmine değil, okunan bir sayıya dayanıyor.

Bu tip, özellikle yerden ısıtma sistemlerinde yaygın.

Rozetli ve turlu kolektörler

Debimetresi olmayan tiplerde ayar tur sayısıyla yapılıyor.

Vana tam kapalı konuma getiriliyor.

Oradan belirli sayıda tur açılıyor.

Üzerindeki rozet ya da skala, kaç turda olduğunu gösteriyor.

Hedef tur sayısı üreticinin tablosundan alınıyor.

Bu tipte sonuç, sıcaklık ölçümüyle doğrulanıyor.

Hedef değer nereden çıkıyor

Her devrenin ihtiyacı farklı.

Radyatörlü sistemlerde hedef, radyatörün gücüne göre belirleniyor.

Yerden ısıtmada hedef, o devrenin ısıttığı döşeme alanına ve boru uzunluğuna göre belirleniyor.

Proje varsa değerler orada yazılı oluyor.

Proje yoksa boru uzunlukları ve oda alanları üzerinden hesaplanıyor.

Kaba bir yaklaşım da mümkün: uzun devreler açık, kısa devreler kısık.

Ayar sırası

İşlemin bir sırası var.

Bütün devreler tam açık konuma getiriliyor.

Sistem çalıştırılıp oturması bekleniyor.

En uzun devre referans olarak tam açık bırakılıyor.

En kısa devreden başlanarak kısma yapılıyor.

Her kısmadan sonra diğer devrelerin değerleri değiştiği için ölçüm tekrarlanıyor.

Genellikle üç dört tur sonunda değerler hedefe yaklaşıyor.

Yerden ısıtmada özel durum

Bu sistemlerde ayar daha kritik.

Döşeme devrelerinin uzunluğu birbirinden çok farklı olabiliyor.

Fazla su alan devrenin üzerindeki zemin belirgin biçimde sıcak oluyor.

Az su alan devrenin bölgesi soğuk kalıyor ve bu ayakla hissediliyor.

Zemin yüzey sıcaklığının belirli bir sınırı aşmaması gerekiyor; ayar bunu da koruyor.

Devrelerin hangi odaya gittiği kolektör üzerinde etiketlenmiş olmalı; etiket yoksa ayar deneme yanılmaya dönüyor.

Karışık sistemlerde ayar

Radyatör ve yerden ısıtmanın birlikte bulunduğu tesisatlar özel dikkat istiyor.

İki devre farklı sıcaklıkta çalışıyor.

Yerden ısıtma tarafında karışım grubu bulunuyor; gidiş suyunu düşürüyor.

Bu grubun ayarı da kolektör ayarının parçası.

Radyatör devresi yüksek sıcaklıkta kalıyor.

İki tarafın ayrı ayrı ayarlanması, sonra birlikte kontrol edilmesi gerekiyor.

Aktüatörler ve oda termostatları

Kolektör üzerindeki küçük silindirik parçalar aktüatör.

Oda termostatından gelen sinyalle o devreyi açıp kapatıyorlar.

Bir devre kapandığında sistemin direnci artıyor.

Bütün devreler kapanırsa pompanın basacağı yer kalmıyor; bu yüzden by-pass gerekiyor.

Aktüatörün takılı olduğu devrenin ayarı, aktüatör açıkken yapılıyor.

Arızalı bir aktüatör devreyi sürekli kapalı tutabiliyor; oda ısınmıyor ve bu ayar sorunu sanılıyor.

Ayarın kaydı

En çok atlanan adım burada da aynı.

Her devrenin hangi odaya gittiği yazılıyor.

Her devrenin debisi ya da tur sayısı kaydediliyor.

Bu bilgi kolektör dolabının içine asılıyor.

Kayıt olmadan, ileride yapılacak bir müdahalede ayar sıfırdan yapılmak zorunda kalıyor.

Kayıttaki değerlerin yıllar içinde değişmesi, o devrede tıkanma başladığını gösteriyor.

Kullanıcının dokunabileceği ve dokunmaması gerekenler

Kolektör dolabı açıldığında birçok parça görünüyor; hepsi kullanıcıya ait değil.

Devrelerin hangi odaya gittiğini gösteren etiketler okunabilir.

Manometre ve termometre okunabilir.

Otomatik purjörlerin başlıklarının gevşek olduğu kontrol edilebilir.

Debimetre ve ayar başlıkları oynatılmıyor; bunlar dengelenmiş değerler.

Bir devreyi kapatmak gerekiyorsa bu, oda termostatı üzerinden yapılıyor.

Ayar başlığını oynatmak, bütün sistemin dengesini bozuyor.

Sık karşılaşılan sorunlar

Kolektörlü sistemlerde tekrarlayan tablolar var.

Bir oda hiç ısınmıyorsa o devrede hava kalmış ya da aktüatör kapalı olabiliyor.

Bütün odalar ılıksa gidiş suyu sıcaklığı ya da karışım grubu ayarı gündemde.

Zeminde sıcak ve soğuk şeritler hissediliyorsa devre ayarları dengesiz.

Kolektörden ses geliyorsa akış hızı yüksek demek.

Debimetre halkası hiç yükselmiyorsa o devrede tıkanma ya da tam kapalı bir vana var.

Devreye alma ve dolum

Ayar öncesi devrelerin havasının atılmış olması gerekiyor.

Yerden ısıtmada her devre tek tek dolduruluyor.

Diğer devreler kapatılıp yalnız bir devre açılıyor ve su berrak gelene kadar akıtılıyor.

Sonra sıradaki devreye geçiliyor.

Bütün devreler bittikten sonra sistem basınçlandırılıyor.

Bu işlem atlanırsa bir devrede kalan hava, ayarın doğru yapılmasını engelliyor.

Hava alma yöntemleri ayrı bir yazıda ele alındı.

Kolektörün konumu ve dolabı

Kolektörün nereye konduğu, sonraki yıllardaki bakımı doğrudan etkiliyor.

Devrelerin uzunluk farkını azaltmak için evin merkezine yakın bir noktaya konması tercih ediliyor.

Dolabın kapağı sökülebilir olmalı; ayar ve ölçüm için önünde çalışma alanı gerekiyor.

Dolap içine mobilya ya da eşya yerleştirilmesi, sızıntının fark edilmesini geciktiriyor.

Zemin seviyesine yakın kolektörlerde olası bir sızıntının tahliyesi düşünülmüş olmalı.

Ulaşılamayan bir kolektör, ayarı yapılmayan bir kolektör haline geliyor.

Etiketleme neden bu kadar önemli

Kolektörde on iki çıkış varsa hangisinin nereye gittiği görünmüyor.

Etiket yoksa ayar deneme yanılmaya dönüyor: bir devre kapatılıp hangi odanın soğuduğu bekleniyor.

Yerden ısıtmada bu bekleme saatler sürüyor, çünkü döşeme yavaş tepki veriyor.

Devreye alma sırasında etiketleme yapılmışsa ileride bütün müdahaleler kısalıyor.

Etiketler zamanla düşüyor ya da soluyor; bakımda yenilenmesi yararlı.

Etiketin yanına o devrenin debisi de yazıldığında dolap tek başına bir kayıt haline geliyor.

Ayar sonrası doğrulama

Değerlerin hedefe yaklaşması tek başına yeterli değil.

Sistem birkaç saat çalıştırılıp odalar tek tek kontrol ediliyor.

Radyatörlü devrelerde gidiş ve dönüş sıcaklık farkına bakılıyor.

Yerden ısıtmada zemin yüzeyi elle yoklanıp soğuk şerit kalıp kalmadığına bakılıyor.

Dönüş kolektöründeki termometreler devreler arası farkı gösteriyor.

Fark hâlâ büyükse ayar bir tur daha tekrarlanıyor.

Ne zaman ayar yetmiyor

Bazı durumlarda sorun ayarla çözülmüyor.

Bir devrenin borusu şap altında ezilmişse akış kalıcı olarak kısıtlı.

Devre uzunluğu üreticinin verdiği sınırı aşıyorsa direnç zaten çok yüksek.

Pompa kapasitesi devre sayısına yetmiyorsa hiçbir ayar dengeyi kurmuyor.

Döşeme yalıtımı eksikse ısının bir kısmı aşağı gidiyor ve oda ısınmıyor.

Bu durumlarda ölçüm sonuçları ayarın sınırına gelindiğini gösteriyor ve karar tesisat tarafında veriliyor.

Radyatörlü kolektör sistemlerinde farklar

Kolektör denince akla yerden ısıtma geliyor ama radyatörlü tesisatlarda da kullanılıyor.

Bu sistemde her radyatöre kolektörden ayrı boru çekiliyor.

Avantajı, bir radyatörde sorun çıktığında yalnız o hattın kapatılabilmesi.

Radyatör vanaları yine odalarda duruyor; kolektördeki ayar ise su paylaşımını belirliyor.

Bu yapıda dengeleme kolektörden yapıldığı için radyatör dönüş vanalarına dokunulmuyor.

Sonradan radyatör eklenirse kolektörde boş çıkış olup olmadığına bakılıyor; yoksa hat başka bir devreye bağlanıyor ve denge yeniden kuruluyor.

Kolektörde bakımda nelere bakılıyor

Kolektör dolabı yılda bir kez açılıp gözden geçiriliyor.

Bağlantı noktalarında su izi ya da kireç birikintisi aranıyor.

Otomatik purjörlerin başlıkları gevşetilmiş halde mi kontrol ediliyor.

Debimetre halkalarının serbest hareket ettiği doğrulanıyor; tortu halkayı takabiliyor.

Aktüatörlerin oda termostatı sinyaliyle açılıp kapandığı deneniyor.

Etiketlerin okunur durumda olduğu ve kayıt kâğıdının yerinde olduğu kontrol ediliyor.

Sık sorulanlar

Kolektördeki bütün vanaları sonuna kadar açsam ne olur?+

Kısa devreler bol su alıyor, uzun devreler susuz kalıyor. Kolektöre yakın ve kısa borulu odalar ısınırken uzun devreli odalar ılık kalıyor. Ayar tam da bunu önlemek için var.

Debimetreli kolektörde ayar nasıl okunuyor?+

Her çıkışta şeffaf bir tüp ve içinde bir gösterge halkası bulunuyor. Halkanın hizasındaki rakam o devreden geçen debiyi litre/dakika olarak veriyor; hedef değerle karşılaştırılıyor.

Yerden ısıtmada hangi devre ne kadar açılıyor?+

Ayar boru uzunluğuna göre yapılıyor. Kısa devreler kısılıyor, uzun devreler açık bırakılıyor. Amaç her devreden geçen suyun döşeme alanına oranlı olması.

Ayarı bir kez yapınca bitiyor mu?+

Sistem değişmediyse bitiyor. Devre eklendiğinde, pompa değiştiğinde ya da kolektöre müdahale edildiğinde tekrarlanıyor.

Kolektörü devre devre ayarlıyoruz

Her devrenin debisini okuyup boru uzunluğuna göre ayarlıyor, hangi çıkışın hangi odaya gittiğini etiketleyip değerleri dolaba yazılı bırakıyoruz. Tesisat tarafındaki işler için petek temizliği hizmetiyle Aliağa, Çandarlı, Bergama ve Dikili'ye geliyoruz.