Kombiden Gelen Fokurdama Sesi Neyi Anlatır

Isıtma sisteminden gelen sesler arasında en tanıdık olanı fokurdama. Çoğu evde "havası var" denip geçiliyor ve çoğu zaman bu doğru. Ama aynı ses, çok farklı bir nedenden de gelebiliyor ve ikisi arasındaki fark önemli.

Ses fiziksel olarak ne

Fokurdama, su içinde oluşan ve hareket eden kabarcıkların sesi. Kabarcık dar bir geçitten geçerken, yükselirken ve patlarken ses üretiyor.

Bu yüzden fokurdama duyulduğunda kesin olan tek şey şu: sistemde su dışında bir şey daha var. Sorun, o şeyin ne olduğu.

Birinci kaynak: tesisata giren hava

En yaygın neden bu. Su takviyesi sırasında şebeke suyuyla birlikte çözünmüş gaz geliyor ve ısınınca ayrışıyor.

Tesisat boşaltılıp doldurulduğunda hava kalıyor. Rakor ve conta noktalarından emme yoluyla hava girebiliyor. Bazı plastik boru tiplerinde duvar üzerinden oksijen geçişi oluyor.

Bu hava yüksek noktalarda ve radyatörlerin üst bölümlerinde toplanıyor; su dolaştıkça sürüklenip ses üretiyor.

Hava kaynaklı fokurdamanın işaretleri

Ses radyatörlerden ve borulardan geliyor, cihazın içinden değil. Radyatörlerin üst kısmı soğuk, alt kısmı sıcak.

Cihaz normal çalışıyor, kilide geçmiyor. Ses pompa çalışırken duyuluyor, cihaz durunca kesiliyor.

Sezon başında ve su takviyesinden sonraki günlerde belirginleşiyor. Bu tabloda çözüm hava almak; sistem soğuduktan sonra, alt kattan üste doğru ve genellikle iki tur.

İkinci kaynak: cihaz içinde kaynama

Bu grup ciddiye alınıyor. Cihaz ısı üretiyor ama su yeterince hızlı dolaşmıyor.

Eşanjörün içindeki su yerel olarak aşırı ısınıyor ve buhar kabarcıkları oluşuyor. Bu kabarcıklar daha soğuk bölgeye geçince çöküyor ve karakteristik bir kaynama sesi üretiyor.

Ses cihazın gövdesinin içinden geliyor ve genellikle cihaz yanmaya başladıktan kısa süre sonra ortaya çıkıyor.

Kaynama sesinin işaretleri

Ses radyatörlerden değil cihazdan geliyor. Radyatörler soğuk ya da çok yavaş ısınıyor.

Cihaz kısa süre sonra aşırı ısınma kilidine geçiyor. Reset atıldığında aynı döngü tekrarlıyor.

Gidiş ve dönüş suyu arasındaki fark çok açılmış oluyor. Bu tabloda hava almak sorunu çözmüyor; neden dolaşımda.

Dolaşımı kesen nedenler

Kaynama sesinin arkasında birkaç ayrı neden olabiliyor. Sıkışmış pompa en yaygını; aylarca dönmeyen mil yuvasına yapışıyor.

Cihaz girişindeki filtre çamurla tıkanmış olabiliyor. Tesisat vanaları kapalı kalmış olabiliyor. Radyatörlerin içi çamurluysa direnç artıyor.

Eşanjörde kireç birikmişse ısı suya geçemiyor ve yüzeyde yerel aşırı ısınma oluyor. Bu beş neden ölçümle ayrılıyor.

Kireç kaynaklı kaynama

Bu alt grup ayrı bir yer tutuyor. Eşanjörün su tarafındaki kireç tabakası, ısının suya geçmesini engelliyor.

Metal tarafı aşırı ısınıyor ve tabakanın altında yerel kaynama oluşuyor. Ses genellikle cihaz tam güce çıktığında beliriyor.

Belirti zamanla ilerliyor: önce ara sıra, sonra her çalışmada. Kimyasal temizlik erken aşamada sonuç veriyor; ilerlemişse eşanjör değişimi gündeme geliyor.

Ayrımı nasıl yaparsınız

Aleti olmayan bir kullanıcı da ayırabiliyor. Sesin geldiği yere kulak verin: radyatör mü, cihaz mı.

Radyatörleri elle yoklayın: hepsi ısınıyor mu, üst kısımları soğuk mu. Cihazın kilide geçip geçmediğine bakın.

Ses cihaz durunca hemen kesiliyor mu, yoksa bir süre devam ediyor mu. Bu dört gözlem, iki grubu neredeyse kesin biçimde ayırıyor.

Hava alma denendiği halde geçmiyorsa

İki tur hava alındığı ve basınç düzeltildiği halde ses sürüyorsa iki ihtimal kalıyor. Ya hava girişi devam ediyor ya da ses aslında kaynama.

Hava girişi sürüyorsa nedeni sızıntı, genleşme tankı ya da tıkalı bir otomatik purjör olabiliyor. Her ay hava almak gerekiyorsa bu kesinlikle araştırılıyor.

Sesin kaynama olduğu anlaşılırsa hava alma denemesi bırakılıyor ve dolaşım tarafına geçiliyor.

Basıncın rolü

Düşük tesisat basıncı her iki grubu da kötüleştiriyor. Basınç düşükken su daha kolay kabarcık oluşturuyor.

Ayrıca pompa emiş tarafında kavitasyon denilen kabarcık oluşumu başlayabiliyor ve bu da fokurdama benzeri ses üretiyor.

Bu nedenle ses şikâyetinde ilk bakılan şeylerden biri manometre oluyor; soğukken 1 ile 1,5 bar arası olağan aralık.

Pompa devrinin etkisi

Pompa çok yüksek kademede çalışıyorsa akış hızlanıyor ve kabarcıklar daha çok ses üretiyor. Çok düşük kademede çalışıyorsa dolaşım yetersiz kalıyor ve kaynama riski artıyor.

Doğru kademe, bütün radyatörler ısınıyorken en düşük olanı. Değişken devirli pompalarda uygun çalışma modu seçiliyor.

Bu ayar tek başına bazı ses şikâyetlerini ortadan kaldırıyor.

Ne zaman beklenmez

Hava kaynaklı fokurdama ertesi güne bırakılabiliyor. Kaynama sesi bırakılmıyor.

Cihaz kaynama sesiyle birlikte kilide geçiyorsa reset atıp denemeye devam edilmiyor; her deneme eşanjörü termal yüke sokuyor.

Ses birden ortaya çıktıysa ve radyatörler soğuksa dolaşım tamamen durmuş olabiliyor. Bu durumda cihaz kapatılıp servis aranıyor.

Servise ne söylemek işi kısaltıyor

Sesin cihazdan mı radyatörlerden mi geldiği. Radyatörlerin ısınıp ısınmadığı.

Cihazın kilide geçip geçmediği ve varsa kodun tam yazımı. Manometrenin soğukken gösterdiği değer. Sesin ne zamandır sürdüğü ve son su takviyesinin ne zaman yapıldığı.

Mümkünse telefonla kısa bir ses kaydı; servis geldiğinde ses çıkmayabiliyor. Bu bilgiler ilk ziyarette çözüm oranını belirgin biçimde yükseltiyor.

Önlemek için

Hava kaynaklı sesin büyük kısmı sezon başında hava alınarak önleniyor. Su takviyesinin nedenini bulmak, tekrarını engelliyor.

Kaynama sesinin büyük kısmı ise bakımla önleniyor: pompa kontrolü, filtre temizliği, eşanjör temizliği ve tesisat suyunun durumu.

Bu iki grup birlikte ele alındığında ses şikâyetlerinin çoğu sezon başlamadan ortadan kalkıyor.

Kavitasyon: üçüncü bir kaynak

Daha az bilinen ama gerçek bir neden. Pompanın emiş tarafında basınç yeterince yüksek değilse su, çok küçük kabarcıklar oluşturuyor.

Bu kabarcıklar pompanın içinde çöküyor ve fokurdamaya benzeyen, ama daha keskin ve sürekli bir ses üretiyor. Ses pompanın gövdesinden geliyor ve pompa durunca hemen kesiliyor.

Nedeni genellikle düşük tesisat basıncı ya da emiş tarafında bir kısıtlama oluyor. Basınç düzeltildiğinde ve filtre temizlendiğinde geçiyor. Sürerse pompa yatakları zamanla zarar görüyor.

Yerden ısıtmalı sistemlerde

Bu sistemlerde fokurdama daha kolay oluşuyor ve daha zor gideriliyor. Döşeme boruları uzun ve alçak seviyede olduğu için hava kendiliğinden bir noktaya toplanamıyor.

Havanın çıkabileceği tek yer kolektör. Bir devrede kalan hava, hem ses üretiyor hem o bölgenin ısınmamasına yol açıyor.

Bu sistemlerde hava alma devre devre yapılıyor: diğerleri kapatılıp yalnız bir devre açılıyor ve su berrak gelene kadar akıtılıyor. İşlem radyatörlü sistemlere göre daha uzun sürüyor.

Sesin zamanlaması ne söylüyor

Fokurdamanın ne zaman duyulduğu da bilgi taşıyor. Cihaz yeni devreye girerken duyulup birkaç dakikada azalıyorsa genellikle hava.

Cihaz ısındıkça artıyor ve kilitle sonuçlanıyorsa kaynama. Yalnız pompa dönerken duyuluyor ve cihaz yanmasa da sürüyorsa kavitasyon ya da hava.

Su takviyesinden sonraki günlerde ortaya çıkıp azalıyorsa yeni giren gazın ayrışması. Bu dört zamanlama, teşhisi tek başına belirgin biçimde daraltıyor.

Havanın sesten öte etkisi

Fokurdama rahatsız edici ama asıl sorun sesin kendisi değil. Havanın içindeki oksijen, metal yüzeylerde korozyon başlatıyor.

Oluşan korozyon ürünleri zamanla çamura dönüşüp radyatör diplerinde ve dar kanallarda birikiyor. Bu birikme pompayı zorluyor, eşanjörde ısı geçişini düşürüyor ve zamanla kaynama sesine zemin hazırlıyor.

Yani bugün hava kaynaklı olan bir fokurdama, yıllar sonra kaynama kaynaklı bir fokurdamaya dönüşebiliyor. Bu nedenle havanın nereden geldiği sorusu, sesin kendisinden daha önemli.

Kısaca ne yapmalı

Ses radyatörlerden geliyor ve cihaz normal çalışıyorsa: sistem soğuduktan sonra iki tur hava alınıyor, her turdan sonra basınç düzeltiliyor.

Ses cihazdan geliyor ve radyatörler soğuksa: cihaz kapatılıyor, reset atılmıyor, servis aranıyor.

Hava alındığı halde her ay tekrarlıyorsa: sızıntı, genleşme tankı ve otomatik purjörler kontrol ediliyor. Bu üç satır, fokurdama şikâyetlerinin neredeyse tamamını kapsıyor.

Geri kalanı da bu üç yolun birinden çıkıyor.

Sık sorulanlar

Fokurdama tehlikeli mi?+

Kaynaklandığı yere göre değişiyor. Hava kaynaklı fokurdama rahatsız edici ama acil değil. Cihazın içinden gelen kaynama sesi ise dolaşım yetersizliğini gösteriyor ve bekletilmiyor.

Hava mı kaynama mı, nasıl ayırırım?+

Ses radyatörlerden ve borulardan geliyorsa hava; cihazın gövdesinin içinden geliyor ve kısa süre sonra kilit kodu çıkıyorsa kaynama.

Hava aldım ama ses geçmedi?+

İki tur hava alındığı halde ses sürüyorsa hava girişi devam ediyor demektir. Sızıntı, genleşme tankı ya da tıkalı otomatik purjör aranıyor.

Kaynama sesi duyunca ne yapmalıyım?+

Cihazı kapatın ve radyatörlerin ısınıp ısınmadığına bakın. Soğuksa dolaşım yok demektir; reset atıp denemeye devam etmeyin, servis arayın.

Sesin kaynağını ayırıyoruz

Fokurdamanın hava mı kaynama mı olduğunu radyatör sıcaklıkları ve gidiş-dönüş farkıyla ayırıp doğru işleme geçiyoruz. Kendiniz çözemediğiniz durumda kombi servisine bakıyoruz; Aliağa, Çandarlı, Bergama ve Dikili'ye çıkıyoruz.