Kombide Metalik Vuruntu: Kireç mi Pompa mı

Isıtma sisteminden gelen sesler içinde en çok endişelendiren grup metalik olanlar. Fokurdama ya da uğultu bir şekilde tanıdık gelirken, metal üzerinde metal sesi doğrudan bir hasarı çağrıştırıyor. Bazen haklı, bazen değil.

Metalik ses tek bir şey değil

Kulağa benzer gelen üç ayrı ses var ve hepsi farklı yerden çıkıyor. Birincisi sürekli ve düzenli bir sürtünme; ikincisi ısındıkça artan bir çatırtı; üçüncüsü aralıklı gelen tek tek vuruşlar.

Bunlar aynı başlık altında toplandığında teşhis karışıyor. Ayrı ayrı ele alındığında ise her biri oldukça net bir yere işaret ediyor.

Birinci ses: sürekli sürtünme

Bu ses pompadan geliyor ve rulman aşınmasını gösteriyor. Karakteri metalik, düzenli ve süreklidir; cihaz yanmasa bile pompa dönerken duyuluyor.

Zamanla artıyor ve kendiliğinden geçmiyor. Pompa gövdesine elle dokunulduğunda titreşim de hissediliyor.

Sürtünme sesinin nedeni

Pompanın mili su içinde dönüyor ve yatakları da su ile yağlanıyor. Suyun içindeki çamur ve kireç, bu yatakları aşındırıyor.

Aşınma ilerledikçe mil yatağına sürtmeye başlıyor. Uzun duruşlar da yatakların kurumasına yol açarak aynı sonucu hızlandırıyor.

Sürtünme sesinde ne yapılır

Bu ses hava almayla ya da devir kademesiyle geçmiyor. Önce pompanın içinde hava kalıp kalmadığı kontrol ediliyor; hava sesi farklıdır ama bir arada olabiliyor.

Ardından pompanın çektiği akım ölçülüp etiket değeriyle karşılaştırılıyor. Rulman aşınması doğrulanırsa pompa değişiyor; ayrıntısı ayrı bir yazıda.

İkinci ses: ısındıkça artan çatırtı

Bu ses eşanjörden geliyor ve kireci işaret ediyor. Karakteri kesintili, çatırtı ya da çıtırtı benzeri ve cihaz ısındıkça artıyor.

Cihaz durduğunda kısa sürede kesiliyor. Genellikle cihaz tam güce çıktığında beliriyor, düşük güçte duyulmuyor.

Kireç sesinin fiziği

Eşanjörün su tarafındaki kireç tabakası, ısının suya geçmesini engelliyor. Tabakanın altındaki metal aşırı ısınıyor ve orada yerel kaynama oluşuyor.

Oluşan buhar kabarcıkları daha soğuk bölgeye geçince çöküyor. Bu çökme, metal yüzeyde tok ve kesik bir ses üretiyor.

Kireç sesinin ilerlemesi

Bu ses bir günde ortaya çıkmıyor. Önce ara sıra, yalnız çok soğuk günlerde ve tam güçte duyuluyor.

Zamanla her çalışmada duyulmaya başlıyor. İlerleyen aşamada cihaz aşırı ısınma kilidine geçmeye başlıyor ve verim düşüyor.

Kireç sesinde ne yapılır

Erken aşamada kimyasal temizlik belirgin sonuç veriyor. Eşanjörün su tarafı temizlendiğinde ısı geçişi düzeliyor ve ses kesiliyor.

İlerlemiş durumda temizlik yetersiz kalıyor ve eşanjör değişimi gündeme geliyor. Ayrımı, temizlik sonrası baca gazı sıcaklığının eski değerine dönüp dönmediği yapıyor.

Üçüncü ses: aralıklı vuruşlar

Bu ses cihazdan değil borulardan geliyor. Karakteri tek tek, aralıklı ve genellikle ısınma ya da soğuma sırasında.

Metal genleşirken geçtiği duvar deliğine, kelepçeye ya da başka bir boruya sürtüyor. Ses evin farklı noktalarından gelebiliyor.

Vuruş sesinin çözümü

Bu grup mekanik ve cihazla ilgisi yok. Kelepçenin gevşetilmesi, geçiş deliğinin genişletilmesi ya da araya yumuşak bir yastık konması yeterli oluyor.

Sesin kaynağı bulunduktan sonra çözüm basit; asıl iş kaynağı bulmak. Sistem ısınırken evde dolaşıp dinlemek çoğu zaman yeri gösteriyor.

Su darbesi ayrı bir durum

Vana ani kapandığında borularda tok bir darbe sesi oluşabiliyor. Bu, genleşme kaynaklı vuruştan farklı: daha sert ve tek seferlik.

Genellikle bir musluğun ya da vananın kapanmasıyla eş zamanlı duyuluyor. Çözüm, akış hızını düşürmek ve gerekiyorsa darbe emici kullanmak.

Ayrımı yapan üç soru

Aleti olmayan bir kullanıcı bile üç soruyla ayrım yapabiliyor. Ses cihaz yanmadan, yalnız pompa dönerken de duyuluyor mu.

Ses cihaz ısındıkça artıyor mu, yoksa sabit mi kalıyor. Ses cihazdan mı, borulardan mı, radyatörlerden mi geliyor.

Cevapların anlamı

Pompa dönerken de duyuluyor ve sabitse: pompa. Yalnız cihaz yanarken duyuluyor ve ısındıkça artıyorsa: kireç.

Isınma ve soğuma anlarında aralıklı geliyorsa: genleşme. Bu üç cevap, servis çağrılmadan önce bile doğru beklentiyi kuruyor.

İki neden bir arada olabiliyor

Yaşlanmış bir tesisatta iki ses aynı anda bulunabiliyor. Çamurlu su hem pompayı aşındırıyor hem eşanjörde birikime yol açıyor.

Bu durumda tek bir müdahale sesi tamamen kesmiyor. Ölçüm sonuçlarının bütününe bakmak, hangi nedenin baskın olduğunu gösteriyor.

Ölçümle doğrulama

Teşhis birkaç değerle kesinleşiyor. Pompanın çektiği akım etiket değeriyle karşılaştırılıyor.

Gidiş ve dönüş suyu sıcaklık farkı ölçülüyor; çok açılmışsa dolaşım yetersiz. Baca gazı sıcaklığı ölçülüyor; yükselmişse ısı geçişi bozulmuş.

Filtre ve tesisat suyu

Her iki neden de aynı kaynaktan besleniyor: tesisattaki kirlilik. Cihaz girişindeki filtre sökülüp temizleniyor.

Filtreden çıkan tortunun miktarı, tesisatın durumu hakkında bilgi veriyor. Su koyu ve tortuluysa tesisat temizliği ve tortu tutucu gündeme geliyor.

Sesin kaydedilmesi

Metalik sesler tarif etmesi en zor olanlar. Servis geldiğinde cihaz sessiz çalışıyor olabiliyor.

Telefonla alınan kısa bir kayıt bu sorunu çözüyor. Kaydın yanına sesin cihazın hangi aşamasında geldiği yazıldığında bilgi tamamlanıyor.

Ne zaman beklenmez

Sürekli ve sert bir sürtünme sesi ertelenmiyor; rulman tamamen bozulduğunda pompa duruyor ve cihaz kilide geçiyor.

Kireç sesiyle birlikte aşırı ısınma kilidi geliyorsa reset atıp denemeye devam edilmiyor. Yanık kokusu eşlik ediyorsa cihaz kapatılıp aranıyor.

Önlem tarafı

Her üç sesin de büyük kısmı bakımla önleniyor. Filtre ve tortu tutucu temizliği, tesisat suyunun kontrolü ve eşanjör temizliği ilk iki nedeni azaltıyor.

Boru kelepçelerinin ve geçişlerinin gözden geçirilmesi üçüncüyü önlüyor. Cihazın yaz konumunda bırakılması ise pompa yataklarının kurumasını engelliyor.

Fan kaynaklı metalik sesler

Dördüncü bir kaynak daha var ve sık atlanıyor. Baca fanının kanatlarında toz ve kurum biriktiğinde çark dengesiz dönüyor.

Ortaya ritmik, titreşimli bir ses çıkıyor. Kanat gövdeye değiyorsa düzenli aralıklarla vuruş sesi oluyor; rulmanı aşınmışsa sürekli metalik sürtünme duyuluyor.

Bu sesin ayırt edici yanı, cihaz devreye girerken fan çalıştığı anda başlaması ve alev tutuşmadan önce de duyulması. Kanat temizliği çoğu durumda sesi kesiyor; kesmiyorsa fan değişimi gündeme geliyor.

Sesin şiddeti ve konum

Aynı ses her evde aynı düzeyde duyulmuyor. Cihaz yatak odasına bitişik bir duvara monte edilmişse normal çalışma sesi bile rahatsız edici oluyor.

Dolap içindeki bir cihazda kapak titreşimi sesi büyütüyor. Boru geçişlerinin duvara doğrudan temas etmesi, sesi bina boyunca taşıyor.

Bu durumlarda çözüm cihazda değil montajda: titreşim yalıtımı, kelepçe yastığı ve boru geçişlerinin serbest bırakılması ses düzeyini belirgin biçimde düşürüyor.

Sesin arttığı hız aciliyeti belirliyor

Sabit bir ses yerleşmiş bir durumu, artan bir ses ilerleyen bir sorunu gösteriyor. Bu ayrım, ne zaman müdahale edileceğini belirliyor.

Aynı ses aylardır aynı düzeydeyse ve cihaz sorunsuz çalışıyorsa bakımda ele alınabiliyor. Birkaç hafta içinde belirgin biçimde artmışsa beklenmiyor.

Sesin artışıyla birlikte cihazın kilide geçmeye başlaması ise doğrudan servis gerekçesi oluyor.

Bölgemizde kireç sesinin sık olması

Su sertliği yüksek olan yerlerde eşanjördeki birikme daha hızlı ilerliyor. Bu, kireç kaynaklı çatırtının bölgede sık duyulan bir şikâyet olmasına yol açıyor.

Sık su takviyesi yapılan sistemlerde durum daha da hızlanıyor; her takviyede tesisata yeni kalsiyum giriyor. Sızıntının giderilmesi, ses açısından da doğrudan bir önlem oluyor.

Kullanım suyu ayarının düşük tutulması, plakalı eşanjördeki birikmeyi yavaşlatarak aynı yönde katkı sağlıyor.

Kısaca hangi ses nereye

Sürekli metalik sürtünme, pompa ya da fan rulmanı; parça değişimi gerekiyor.

Isındıkça artan çatırtı, eşanjörde kireç; temizlik ya da ilerlemişse değişim gerekiyor.

Aralıklı vuruş, boru genleşmesi; kelepçe ve geçiş düzenlemesi yetiyor. Tek seferlik sert darbe, su darbesi; akış hızı ve vana kapanışı gündeme geliyor.

Bu dört satır, metalik ses şikâyetlerinin neredeyse tamamını kapsıyor ve hangi ekibin çağrılacağını da belirliyor.

Doğru ekip çağrıldığında da iş tek ziyarette bitiyor.

Sık sorulanlar

Metalik ses duyunca cihazı kapatmalı mıyım?+

Sürekli ve sert bir sürtünme sesi varsa kapatıp servis aramak doğru. Aralıklı hafif tıkırtılar genellikle genleşmeden geliyor ve acil değil.

Kireç neden ses yapar?+

Eşanjör yüzeyindeki kireç tabakasının altında yerel kaynama oluşuyor; kabarcıkların çökmesi çatırtı benzeri bir ses üretiyor. Ses cihaz tam güce çıktığında beliriyor.

Pompa sesi nasıl ayırt edilir?+

Pompa sesi düzenli ve sürekli; cihaz yanmasa bile pompa dönerken duyuluyor. Kireç sesi ise yalnız cihaz yanarken ve ısındıkça artıyor.

Ses temizlikle geçer mi?+

Kireç kaynaklıysa kimyasal temizlik erken aşamada sonuç veriyor. Rulman aşınması kaynaklıysa temizlik işe yaramıyor; parça değişiyor.

Sesin türünü ölçümle eşleştiriyoruz

Pompa akımını, sıcaklık farkını ve baca gazı değerlerini ölçüp sesin pompadan mı kireçten mi geldiğini ayırıyoruz. Ölçüm gerektiren durumlarda servis olarak Aliağa, Çandarlı, Bergama ve Dikili'de yerinde çalışıyoruz.