Peteğin Üstü Sıcak Altı Soğuk: Dipte Çamur

Aliağa ve çevresinde kış ortasında en çok duyduğumuz cümlelerden biri şu: "Peteğin havasını aldım ama alt tarafı hâlâ soğuk." Bu tabloda hava almak işe yaramaz, çünkü havanın toplandığı yer peteğin en üst noktasıdır. Alt bölüm soğuksa suyun geçmesi gereken kanal daralmış demektir ve bunun sebebi çoğunlukla yıllar içinde birikmiş tortudur.

Üstü sıcak altı soğuk tam olarak neyi anlatır

Panel petek, üstten ve alttan iki yatay dağıtım borusuyla birbirine bağlanan dikey kanallardan oluşur. Sıcak su üst borudan girer, dikey kanallardan aşağı iner, alt borudan çıkar. Bu dolaşımın alt yarısı durursa ısı yukarıda kalır ve yüzeyin yarısı devre dışı olur.

Elinizi peteğin ortasında gezdirdiğinizde sıcaklığın belli bir çizgide kesilmesi, altında duran bir tortu tabakasının varlığına işaret eder. Çamur ağır olduğu için sistemde çöker ve peteğin alt dağıtım borusunda yatak yapar.

Sıcaklık geçişi yumuşaksa, yani üstten alta doğru kademeli bir soğuma varsa tablo başkadır; orada debi düşüklüğüne bakılır. Keskin bir sınır varsa fiziksel bir tıkanma vardır.

Peteğin yalnızca giriş tarafındaki ilk üç dört dilimi ısınıp gerisi soğuk kalıyorsa, dağıtım borusu boyunca ilerleyen bir daralmadan söz ediyoruz. Bu da aynı tortunun daha ileri aşamasıdır.

Hava ile çamuru karıştırmayın

Hava suyun üstünde durur. Bu yüzden hava kilidi yapan bir petekte üst bölüm soğuk, alt bölüm sıcak olur. Purjörden ıslık gibi hava çıkması da bunu doğrular.

Çamur ise dibe çöker. Purjörü açtığınızda tık diye su gelip hiç hava gelmiyorsa, sistemde hava kalmamış demektir ve soğukluğun sebebini başka yerde aramak gerekir.

Bu ayrımı doğru yapmak boşuna vakit kaybetmenizi önler. Hava alma yöntemini merak ediyorsanız petek havası nasıl alınır yazısında sırasıyla anlattık.

Kimi dairede iki durum aynı anda bulunur: üst köşede az miktarda hava, altta tortu. O zaman önce hava alınır, sonra hâlâ soğuk kalan alt bölüm için tesisat tarafına bakılır.

Tortu nereden geliyor

Kapalı devre bir ısıtma sisteminde su sürekli aynı metallerle temas eder. Çelik panel, bakır boru, alüminyum eşanjör ve pirinç vana bir arada olduğunda galvanik korozyon başlar ve demiroksit açığa çıkar.

Bu siyah, ince taneli çamur suda asılı kalır. Pompa durduğunda ağırlığıyla çöker; en çok da yatay yüzeylerde, yani peteğin alt borusunda ve kolon diplerinde toplanır.

Sisteme sık su takviyesi yapılması süreci hızlandırır. Her tazelemede içeri yeni oksijen ve kireç girer, korozyonun yakıtı yenilenir.

Bu yüzden sürekli basınç düşen bir tesisatta çamurlanma da hızlanır. Basınç kaybının kaynağını arıyorsanız kombi basıncı düşüyorsa yazısı işinizi görür.

Elinizle beş dakikada çıkarabileceğiniz sıcaklık haritası

Kombiyi normal çalışma sıcaklığında bir süre çalıştırın, sonra her peteğe elinizi dört noktadan değdirin: sol üst, sağ üst, sol alt, sağ alt. Bu dört değer peteğin içinde neler olduğunu anlatır.

Dört nokta da sıcaksa o petekte sıkıntı yok. Üst iki nokta sıcak, alt iki nokta soğuksa klasik tortu tablosu vardır.

Sol üst sıcak, sağ üst ılık, alt taraf tamamen soğuksa akış peteğin içinde ilerleyemiyor demektir. Daralma girişe yakın bir yerdedir.

Bu haritayı dairedeki tüm petekler için çıkarıp bir kâğıda yazın. Servis geldiğinde bu tablo teşhis süresini kısaltır ve gereksiz sökme işlemini önler.

Tek petekte mi, dairenin genelinde mi

Yalnızca bir petekte alt soğukluğu varsa sorun o peteğe ve vanalarına özgüdür. O peteği sökmek ve ters yönde yıkamak çoğu zaman yeter.

Dairedeki peteklerin yarısından fazlasında aynı tablo varsa iş peteklerde bitmez. Kolonlarda ve kombi dönüş hattında da tortu birikmiştir.

Kombiden uzaktaki peteklerin daha kötü durumda olması beklenen bir sonuçtur; su oraya varana kadar debisi ve sıcaklığı düşer, tortu yol boyunca çöker.

Peteklerin tamamı hiç ısınmıyorsa konu bu yazının dışına çıkar, orada pompa ve devre elemanları sorgulanır. Petekler ısınmıyorsa yazısında o senaryoyu ayrı ele aldık.

Vana ayarının payı

Peteğin dönüş tarafındaki kör vana ya da denge vanası fazla kısılmışsa debi düşer ve alt bölüm zayıf ısınır. Bu durumda petek yüzeyi baştan sona ılıktır, keskin bir soğuk sınır oluşmaz.

Gidiş vanası yarım açık kalmışsa da benzer bir tablo çıkar. Vanayı sonuna kadar açıp on beş dakika bekleyerek farkı gözlemleyebilirsiniz.

Kolon üzerindeki denge vanalarıyla oynamak apartmanlarda diğer dairelerin ısınmasını bozar. Ortak tesisatta ayar yapmadan önce yönetimle konuşmak sürtüşmeyi engeller.

Vanayı sonuna kadar açtığınız hâlde alt bölüm hâlâ buz gibiyse mekanik kısıtlama değil, dolgu kalınlığı devrededir.

Termostatik vana takılıysa

Termostatik radyatör vanası oda sıcaklığına göre debiyi kısar. Ayar başlığı düşük kademedeyse petek yüzeyinin bir bölümü hiç ısınmaz ve bu tortuyla karıştırılır.

Başlığı sonuna kadar açıp yarım saat bekleyin. Petek yüzeyi düzeliyorsa mesele vananın ayarındadır, tesisatta değil.

Termostatik vananın iğnesi yazın hareketsiz kaldığı için sıkışabilir. Başlığı sökünce görünen pimi elle birkaç kez içeri bastırmak sıkışmayı çoğu zaman açar.

Perde arkasında ya da mobilya önünde kalan termostatik başlık odayı sıcak sanıp vanayı kısar. Başlığın önünün açık olması bu ölçüm hatasını ortadan kaldırır.

Gidiş dönüş bağlantısı ters yapılmışsa

Tesisat tadilatlarında gidiş ile dönüş hattının yer değiştirdiğine sık rastlıyoruz. Alttan girip alttan çıkan bağlantı düzeninde petek yüzeyinin üst yarısı zayıf kalır.

Üstten girip alttan çıkan klasik bağlantıda ise ısı dağılımı en dengeli hâldedir. Peteğin bağlantı düzeni yanlışsa hiçbir temizlik yüzeyi tam ısıtmaz.

Bunu anlamak için kombi çalışırken iki borunun sıcaklığını karşılaştırın. Sıcak olan gidiş, ılık olan dönüştür.

Bağlantı ters ise borular yeniden düzenlenir. Bu işlem duvar içine girmeden, petek altındaki bağlantı seti değiştirilerek de çözülebiliyor.

Panel peteğin içi tıkanınca ne oluyor

Panel peteğin dikey kanalları dardır; iç genişlikleri birkaç milimetre mertebesindedir. Bu kanalların dibinde iki üç milimetrelik çamur birikmesi akışı ciddi biçimde daraltır.

Su, direncin az olduğu yolu seçer. Üst dağıtım borusundan girip en yakın birkaç kanaldan dönüşe kaçar, alt bölge devre dışı kalır.

Bu nedenle petek gövdesi sağlamken bile ısıtma kapasitesinin yarısı kaybolabilir. Petek soğuk kaldıkça oda sıcaklığı düşer, kombi daha uzun çalışır.

Tortu uzun süre yerinde kalırsa çelik sacın iç yüzeyinde çukurcuk korozyonu başlar. O aşamaya gelen petek temizlense bile zamanla delinir.

Kombi tarafında görünen belirtiler

Tortulu tesisatta dönüş suyu beklenenden sıcak gelir, çünkü su peteklerde ısısını bırakamadan devreye döner. Kombi hedef sıcaklığa erken ulaşır ve kısa aralıklarla durup kalkar.

Bu kısa çevrim brülör ateşleme sayısını artırır. Ateşleme elektrotu, gaz valfi ve sirkülasyon pompası ömrü kısalır.

Eşanjör içinde de aynı çamur birikir, plakalar arası kanal daralır ve ısınma sesli hâle gelir. Kombiden gelen fokurdama sesi tortunun cihaza kadar ulaştığını gösterir.

Cihaz zaman zaman aşırı ısınma hatası veriyorsa, tesisattaki daralma ile kombideki koruma birbirine bağlıdır. Hata koduyla ilgili yaklaşımı kombi arıza kodu çıkınca yazısında anlattık.

Yakıt tüketimine yansıması

Yüzeyinin yarısı ısınmayan petek, kataloğunda yazan ısı gücünün kabaca yarısını verir. Aynı odayı ısıtmak için kombinin daha uzun süre çalışması gerekir.

Dairedeki peteklerin çoğu bu durumdaysa aylık gaz tüketimi belirgin biçimde yükselir. Kış ortasında fatura sıçraması yaşayan tesisatların önemli bölümünde tortu çıkıyor.

Oda termostatı hedef sıcaklığa ulaşamadığı için sürekli çağrı verir, bu da kombiyi neredeyse kesintisiz çalışmaya iter. Konfor artmaz, tüketim artar.

Temizlik sonrası tüketimdeki düşüş genellikle ilk faturada görünür hâle gelir. Ayar tarafında yapılabilecekler için doğalgaz faturasını düşüren ayarlar yazısına bakabilirsiniz.

Tek peteği sökerek yıkamak

Sorun bir ya da iki petekle sınırlıysa en hızlı çözüm peteği sökmektir. Vanalar kapatılır, petek indirilir, ters yönde basınçlı suyla yıkanır.

Çıkan suyun rengi işin ne kadar geciktiğini gösterir. İlk yıkamada koyu siyah gelen su, temizlik sürdükçe griye ve berrağa döner.

Peteği sökerken conta ve rakor değişimi gerekir; eskimiş conta yerine takılırsa montajdan sonra sızıntı yapar. Bu ayrıntı atlandığında iş ikinci kez açılır ve pahalıya gelir.

Petek yerine takıldıktan sonra sistem basıncı tamamlanır ve hava alınır. İlk ısınmada yüzey haritası yeniden kontrol edilir.

Tesisatın tamamını temizlemek

Petek sayısının çoğunda aynı tablo varsa tek tek sökmek işi uzatır. Kombi bağlantısından devreye kimyasal verilerek tüm hat sirkülasyonla temizlenir.

Kimyasal, demiroksit çamurunu askıya alır ve kireç bağını çözer. Ardından sistem tazyikli suyla boşaltılarak çamur dışarı atılır.

İki yöntemin hangi durumda tercih edildiğini kimyasal temizlik ile basınçlı yıkama farkı yazısında karşılaştırdık.

Temizliğin zamanlaması konusunda karar veremiyorsanız petek temizliği ne zaman gerekir yazısı belirtileri sıralıyor.

Manyetik filtre neden işe yarıyor

Demiroksit çamuru manyetiktir. Kombi dönüş hattına takılan manyetik filtre, devrede dolaşan taneleri mıknatıs çubukta tutar.

Filtre, tortunun peteğin alt borusuna ve eşanjöre ulaşmasını azaltır. Yılda bir kez açılıp temizlenmesi yeterli oluyor.

Temizlik yapılmış bir tesisatta filtre, ikinci kez çamurlanmayı geciktiren en pratik önlem. Filtresiz sistemde aynı tablo birkaç yıl içinde geri döner.

Filtre kabında yılda ne kadar çamur biriktiği, tesisatın hâlâ korozyon üretip üretmediğini anlamanın en kolay yolu. Miktar artıyorsa su tarafında ek önlem gerekir.

Temizlikten sonra ne kadar sürede fark edilir

Petek yüzeyinin tamamen ısınması genellikle ilk ısınma çevriminde görülür. Alt bölümdeki soğuk sınır kaybolur, yüzey baştan sona eşit sıcaklığa gelir.

Oda sıcaklığındaki değişim ise birkaç saat içinde hissedilir. Duvarlar ve mobilya ısındıkça konfor farkı belirginleşir.

Temizlik sonrası ilk günlerde basıncın az miktarda düşmesi olağan; sistemde kalan hava kabarcıkları purjörlerden atılır. Basıncı tamamlama yöntemi için kombi basıncı nasıl tamamlanır yazısına bakın.

Yüzeyin bir bölümü hâlâ soğuk kalıyorsa o petekte fiziksel deformasyon ya da ters bağlantı vardır. Bu durumda petek değişimi gündeme gelir.

Alüminyum ve döküm peteklerde durum

Alüminyum dilimli peteklerde kanal kesiti daha büyüktür, tıkanma daha geç ortaya çıkar. Buna karşılık alüminyum yanlış kimyasala karşı hassastır ve asidik ürünler yüzeyi aşındırır.

Döküm peteklerde su hacmi yüksek olduğu için tortu birikimi fazla ama akış daralması geç hissedilir. Bu peteklerde alt soğukluğu ileri seviye birikime işaret eder.

Karışık tesisatlarda, yani hem çelik hem alüminyum bulunan sistemlerde galvanik etki artar ve çamur daha hızlı oluşur. Bu tür sistemlerde koruyucu katkı kullanmak korozyon hızını düşürür.

Cihaz tarafındaki hassasiyet için alüminyum eşanjörlü cihazda temizlik riski yazısındaki uyarılar geçerli.

Tortunun geri gelmesini geciktirmek

Temizlikten sonra sisteme korozyon önleyici katkı eklenmesi, metal yüzeylerde ince bir koruyucu film oluşturur. Bu film demiroksit üretimini yavaşlatır.

Sisteme sürekli taze su eklemek katkının etkisini seyreltir. Basınç kaybının kaynağı bulunmadan yapılan takviye, temizliğin ömrünü kısaltır.

Otomatik purjörlerin sağlam olması da işin bir parçası; sürekli hava atan bir sisteme sürekli oksijen giriyor demektir.

Koruyucu katkı seçimi ve dozajı için temizlik sonrası koruyucu eklemek yazısında ayrıntı var.

Ne zaman ustaya haber vermeli

Vanaları sonuna kadar açıp hava aldığınız hâlde alt bölüm soğuk kalıyorsa, ev içinde yapılabilecekler bitmiş demektir. Sonrası sökme, yıkama ve kimyasal işlemleri gerektirir.

Petek bağlantılarında nem, pas izi ya da damla varsa kendi başınıza sökmeye kalkışmak sızıntıyı büyütür. Rakorlar yıllar içinde kilitlenir, zorlandığında boru döner.

Kombi aynı hafta içinde birkaç kez basınç kaybı gösteriyorsa, tesisattaki gizli kaçak temizlikten önce çözülür. Kaçaklı sisteme kimyasal vermek boşa gider.

Hangi işlerin kullanıcıda, hangilerinin ustada kaldığını hangi işlemler ustaya bırakılmalı yazısında ayırdık.

Sezon öncesinde yapılacak basit kontrol

Kış başlamadan kombiyi bir saat çalıştırıp tüm peteklerin yüzey haritasını çıkarmak, ocakta yaşanacak sorunu eylülde görmenizi sağlar.

Yaz boyunca durgun kalan suda tortu çöker ve kanal dibinde sıkışır. İlk çalıştırmada alt soğukluğu belirginse, temizlik için hava soğumadan hareket etmek işi kolaylaştırır.

Kış ortasında servis yoğunluğu arttığı için randevu bulmak zorlaşır ve iş uzar. Sezon öncesi planlama bu sıkışıklığı ortadan kaldırır.

Yıllık bakımla temizliği aynı randevuda yaptırmak, sistemin boşaltılıp doldurulmasını gerektiren işlemleri tek seferde toplar. Cihaz tarafı için kombi bakımı sayfasındaki içeriğe göz atabilirsiniz.

Sık sorulanlar

Peteğin üstü sıcak altı soğuksa hava almak işe yarar mı?+

Hava suyun üstünde toplandığı için hava kilidi olan bir petekte üst kısım soğuk, alt kısım sıcak olur. Sizin tablonuz bunun tersi olduğundan purjörden hava çıkmayacaktır. Alt bölümün soğuk kalması, alt dağıtım borusunda biriken tortunun akışı daraltmasından kaynaklanır.

Alt kısmı soğuk kalan peteği sökmeden temizlemek mümkün mü?+

Sorun tek petekle sınırlıysa sökme ve ters yönde yıkama en kesin sonucu verir. Dairedeki peteklerin çoğunda aynı tablo varsa kombi bağlantısından kimyasal verilerek tüm devre sirkülasyonla temizlenebilir; bu yöntemde petekler yerinden inmez.

Temizlikten sonra petek yüzeyi ne kadar sürede tam ısınır?+

Yüzeyin baştan sona eşit sıcaklığa gelmesi genellikle ilk ısınma çevriminde görülür. İlk günlerde sistemde kalan hava kabarcıkları purjörden atılırken basınç az miktarda düşebilir, bu normaldir ve basınç tamamlanır.

Alt soğukluğu tekrar başlarsa ne yapmalı?+

Tekrar eden çamurlanmanın en yaygın nedeni sisteme sürekli taze su takviyesi yapılmasıdır; her tazelemede içeri oksijen ve kireç girer. Basınç kaybının kaynağı bulunup giderilmeden ve korozyon önleyici katkı kullanılmadan temizliğin ömrü kısalır. Kombi dönüşüne takılan manyetik filtre de birikimi geciktirir.

Aliağa ve çevresinde petek tesisatı desteği

ADEK Isıtma Soğutma olarak Aliağa, Çandarlı, Bergama ve Dikili'de petek yüzey haritasını çıkarıp tortunun nerede biriktiğini yerinde belirliyoruz. Tek petek yıkamasından tesisatın tamamının kimyasal temizliğine kadar hangi yöntemin uygun olduğunu, peteklerin ve cihazın durumunu gördükten sonra söylüyoruz. Yapılan işlemleri ve değişen parçaları servis formunda yazılı bırakıyoruz.

Özel servis olarak çalışıyoruz, yetkili servis değiliz; garanti kapsamındaki cihazlarda bunu baştan belirtiyoruz. Alt kısmı soğuk kalan petekleriniz için petek temizliği hizmetimize, cihaz tarafındaki kontroller için kombi servisi sayfamıza bakabilirsiniz.